نقش آیت‌الله سیستانی در مهار منازعه میان شیعیان و سنّی‌های عراق پس از 2003م

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران

3 دانشیار، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

10.22034/sm.2021.121766.1511

چکیده

هدف پژوهش حاضر پاسخ به ای سوال اساسی است که چگونه آیت‌الله سیدعلی سیستانی، به عنوان بلندپایه‌‌ترین رهبر شیعی مستقر در عراق، منازعه میان شیعیان و سنیان عراق پس از سال 2003م. را مهار کرد؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که آیت‌الله سیستانی با درک اهمیت و حساسیت موضوع شیعه و سنّی و اختلاف‌‌های این دو گروه از آغاز تا امروز، و پیامدهای اختلاف این دو گروه بزرگ بر عراق و منطقه، وحدت ملی و دینی عراقی‌‌ها را خواستار شد. با توجه به جایگاه پذیرفته شده و نفوذ آیت‌الله سیستانی در جامعه عراق و تاکید ایشان بر وحدت‌‌گرایی ملی- دینی و حل مسالمت‌‌آمیز اختلاف‌‌ها، شاهد کاهش حجم منازعات خونین شیعه و سنّی در عراق هستیم. گفتمان وحدت‌‌گرایی ایشان زمینه‌‌های منازعه‌‌آفرین قومی- فرقه‌‌ای را در عراق مهار کرده است.

کلیدواژه‌ها


احمدی، کوروش (1384). ضعف انسجام اجتماعی سیاسی و مشکلات ژئوپلیتیک در عراق. در مجموعه مقالات عراق پس از سقوط بغداد. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
ازغندی، علیرضا؛ کرمی، صابر (1386). قوم‌‌گرایی و ایجاد نظام سیاسی دموکراتیک در عراق. علوم سیاسی، 7: ص5-26.
اسدی، علی‌‌اکبر (1391). روند دولت ملت‌سازی در عراق جدید و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. تهران: موسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور.
افشون، تورج (1395). بررسی وضعیت اهل سنّت عراق پس از داعش. مطالعات راهبردی جهان اسلام، 67: ص49-74.
بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405ق). الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره. ویراستار محمدتقی ایروانی، سید عبدالرزاق مقرم. قم: دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، ج5، 10.
پورسعید، فرزاد (1389). برآورد استراتژیک عراق آینده. مطالعات راهبردی، 47: ص177-211.
الجزیره (27 اکتبر 2016). انتهاکات الحشد الشعبی المروعه بحق سنه العراق. بازیابی در 11/2/2019. قابل دسترس در:
https://bit.ly/31BRlth
حاجی یوسفی، امیرمحمد؛ عارف‌نژاد، ابوالقاسم (1390). نشانه‌شناسی گفتمان در اسلام سیاسی و مردم‌سالار آیت‌الله سیستانی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 24: ص41-74.
حدراوی، مجید حمید عباس (2018م). دور المرجعیه الدینیه فی الدفاع عن العراق؛ خطب الجمعه السیاسیه لعام 2014 انموذجا قراءه تحلیلیه. العمید، 7(1): ص23-83.
حرانی، احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام بن تیمیه (1403ق). الصارم المسلول علی شاتم الرسول. ویراستار محمد محی‌‌الدین عبدالحمید. بی‌جا: الحرس الوطنی السعودی.
حسینی سیستانی، سید علی (1/1/2000م). استفتائات السید السیستانی. بازیابی در 19/2/2019. قابل دسترس در:
https://is.gd/jBw0I3
حسینی سیستانی، سید علی (10 اکتبر 2013م). المرجع السیستانی: سب الصحابه خلاف ما امر به اهل‌البیت(ع). بازیابی در 19/2/2019. قابل دسترس در: https://is.gd/riIJDv
حسینی سیستانی، سید علی (12رمضان1431ق). إستفتاء حول قناه المستقله. بازیابی در 16/2/2019. قابل دسترس در:
https://is.gd/p9kFRa
حسینی سیستانی، سید علی (1436ق/ب). تحریم التعدی علی اموال المواطنین فی المناطق المحرره من الارهابیین. بازیابی در 6/3/2019. قابل دسترس در: https://is.gd/ylBRW5
حسینی سیستانی، سید علی (22 ربیع‌الثانی 1436ق/ الف). نصائح و توجیهات للمقاتلین فی ساحات الجهاد. بازیابی شده در 16/2/2019. قابل دسترس در: https://is.gd/JErR5Q
حمود، علی طاهر (2017م). الدوله و الامه فی مخیار الانتلیجنسیا الشیعیه فی العراق. اردن: موسسه فریدریش ایبرت.
خفاف، حامد (2015م). النصوص الصادره عن سماحه السید السیستانی فی المساله العراقیه. بیروت: دار المورخ العربی، چاپ هفتم.
درخشه، جلال؛ ملکی، محمدمهدی (1393). موانع داخلی دموکراتیزه شدن عراق پس از سقوط صدام. جستارهای سیاسی معاصر، 11: ص95-116.
دفتر آیت‌الله سیستانی در قم (17/12/1390). آیا لعنت بر خلفا گناه است؟. بازیابی در 9/3/2019. قابل دسترس در:
https://is.gd/JGLNiA
ربیع، هادی مشعان (2017م). ازمه العنف الطائفی فی العراق بعد الاحتلال الامریکی (2003). تکریت للعلوم السیاسیه، 9: ص117-133.
رستمی، فرزاد؛ سفیدی، سیامک (1395). بررسی علل ظهور و استمرار معمای امنیت در عراق پس از صدام. پژوهش‌‌های سیاسی جهان اسلام، 18: ص8-111.
زارعان، احمد (1396). چالش‌‌های عراق جدید در حوزه فرهنگ سیاسی. مطالعات راهبردی جهان اسلام، 69: ص115-148.
سعیدی، اسامه (2014م). احزاب و جریان‌‌های سیاسی و دینی در استان الانبار. قم: مرکز العراق للدراسات.
صبا، هادی (1383). طلوع خورشید. همشهری دیپلماتیک، 34.
طبری، محمد (1407ق). تاریخ الطبری: تاریخ الامم و الملوک. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج2.
عفانی، سید بن حسین (بی‌‌تا). زهر البساتین من مواقف العلماء و الربانیین. قاهره: دارالعفانی، ج5.
علوی، حسن (1390). شیعه و حکومت در عراق. ترجمه محمد نبی ابراهیمی. تهران: سوره مهر.
غروی، علی؛ موسوی خویی، سید ابوالقاسم (1430ق). التنقیح فی شرح العروه الوثقی. قم: موسسه احیاء آثار الامام الخوئی، چاپ چهارم، ج3.
فولر، گراهام ای؛ فرانکه، رند رحیم (1384). شیعیان عرب؛ مسلمانان فراموش شده. خدیجه تبریزی. قم: شیعه‌شناسی.
قزوینی‌‌حائری، یاسر (1386). تحولات عراق از سقوط صدام تا تصویب قانون اساسی، ریشه‌‌ها و تحولات. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
کاتب، احمد؛ عماره، محمد (2007م). السنه و الشیعه: وحده الدین، خلاف السیاسه و التاریخ. بیروت: الدار العربیه للعلوم.
مارتر، هنری (1997م). سایکولوجیه القبائل البدویه العراقیه. بیروت: دارالنهار.
محقق، سید عدنان؛ عالی، زهرا (1388). جایگاه و نقش عشایر در تحولات سیاسی عراق. مطالعات خاورمیانه، 2: ص75-103.
مسجدی، ایرج (1387). بررسی تجربه دولت – ملت‌سازی در عراق. در: مجموعه مقالات همایش عراق نوین و تحولات خاورمیانه. تهران: موسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور.
معموری، علی (10خرداد1395). نقش آیت‌الله سیستانی در افزایش مسئولیت اخلاقی در جنگ با داعش. بازیابی در 9/3/2019، بی بی سی فارسی: https://is.gd/TVza0n
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الاختصاص. علی‌‌اکبر غفاری، محمود محرمی زرندی. قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ویراستار عباس قوچانی، علی آخوندی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ج22.
هاشمی، محمدصادق (1391). اصول و تحولات فرهنگ سیاسی در عراق. ابراهیمی نداف‌‌زاده. قم: مرکز العراق للدراسات.
وردی، علی (2007م). وعاظ السلاطین. قم: دار المجتبی للمطبوعات.
ونت، الکساندر (1384). نظریه اجتماعی سیاست بین‌الملل. ترجمه حمیرا مشیرزاده. تهران: وزارت امور خارجه.
Lipka, M. (2014). The Sunni-Shia divide: Where they live, what they believe and how they view each other. Retrieved 2019/12/02, from: https://is.gd/K0Nt8K
Mercer, J. (1995). Anarchy and Identity. International Organization, 49(2): P.229-252.