مبانی انسان‌شناسانه آزادی در قرآن کریم؛ مبتنی بر آراء علامه طباطبائی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری اندیشه سیاسی دانشگاه شهید بهشتی؛ و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

2 استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران.

3 استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

10.22034/sm.2021.139640.1631

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی منشاء حقیقی اعتبارهای آزادی و هستی انسان در قرآن است. در این راستا مبتنی بر روش تفسیری قرآن به قرآن و با تکیه بر تبیینی که علامه طباطبائی از انسان ارائه می‌دهند، دستیابی به منشاء اعتبارهای آزادی بررسی گردیده و به پیروی از علامه طباطبائی ماجرای هبوط، محور روایت انسان قرار گرفت. نتایج نشان داد که انسان به واسطه بُعد روحانی خود، که از سنخ اسماء و خزائن الهی است، خلیفه خداوند بر تمام هستی معرفی شده و همین بُعد انسانی در عالم ذر به فقر ذاتی خویش آگاهی یافته و درک می‌کند که در هیچ یک از شئونی که به واسطه خلافت خداوند بر هستی دارا است، مستقل از خداوند متعال نیست. خلیفه به تبعیت از مستخلِف، خویشتن را دارای حق اعمال اراده آزاد و حاکمیت مطلق و حق اعمال تصرف عام می‌یابد. موجودی که دارای چنین حقی است، یعنی دارای آزادی می‌باشد، البته نه به وجه استقلالی.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
اسکینر، کوئنتین (1390). آزادی مقدم بر لیبرالیسم. ترجمه فریدون مجلسی. تهران: فرهنگ جاوید.
برلین، آیزایا (1368). چهار مقاله درباره آزادی. محمدعلی موحد. تهران: خوارزمی.
پتی، فیلیپ (1388). جمهوری‌خواهی: نظریه‌ای در آزادی و حکومت. تهران: شیرازه.
جوادی آملی، عبدالله (1386). شمس ‌الوحی تبریزی (سیره عملی علامه طباطبایی). قم: اسراء.
خرمشاهی، بهاءالدین (1381). دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی. تهران: نشر ناهید، ج1.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1369). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوى و ادبى قرآن‏. ترجمه غلامرضا خسروی حسینی. تهران: مرتضوی، ج1.
روسو، ژان ژاک (1380). قرارداد اجتماعی. ترجمه مرتضی کلانتری. تهران: آگه، چاپ دوم.
صدر، سید محمدباقر (1393). گزیده آثار؛ اسلام راهبر زندگی، مکتب اسلام، رسالت ما. ترجمه مهدی زندیه. قم: انتشارات دارالصدر.
طباطبائی، سید محمدحسین (1374). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، دفتر نشر اسلامی، ج1-2، 7-8، 12-14، 16-17.
طباطبائی، سید محمدحسین (1387). انسان از آغاز تا انجام. ترجمه صادق لاریجانی. قم: موسسه بوستان کتاب، چاپ ششم.
طباطبائی، سید محمدحسیـن (1391). اصول فلسفـه و روش رئـالیسم. تهران: صدرا، چـاپ بیست و یکم،
ج2.
طباطبائی، سید محمدحسین (1416ق). نهایه الحکمه. قم: الجامعة المدرسین فی حوزة العلمیة، موسسة النشر الاسلامی.
طباطبائی، سید محمدحسین (1388). قرآن در اسلام. قم: بوستان کتاب، چاپ سوم.
کنستان، بنژامین (1392). شور آزادی. ترجمه عبدالوهاب احمدی. تهران: آگه، چاپ دوم.
لاک، جان (1392). دو رساله حکومت. ترجمه فرشاد شریعت. تهران: نگاه معاصر.
میل، جان استوارت (1395). رساله درباره آزادی. ترجمه جواد شیخ‌‌الاسلامی. تهران: علمی و فرهنگی، چاپ
ششم.
ویرولی، مائوریتسیو (1394). جمهوری‌خواهی. ترجمه حسن افشار. تهران: نشر مرکز.
هابز، توماس (1380). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هگل، گئورگ ویلهلم (1379). عقل در تاریخ. ترجمه حمید عنایت. تهران: انتشارات شفیعی.