بررسی تطبیقی اندیشه‌ورزی سیاسی غزالی و ماکیاولی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی، گروه علوم سیاسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

2 دانشیار، گروه اندیشه سیاسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی و تبیین، سنجش و ارزیابی اندیشه‌ورزی سیاسی از منظر غزالی و ماکیاولی در حوزه حکمرانی و سیاست‌ورزی است. بنابراین، سوال اصلی پژوهش این است که اندیشه‌ورزی سیاسی پیرامون سیاست‌ورزی از نگاه غزالی و ماکیاولی واجد چه ویژگی‌ها و خصوصیاتی ( تشابهات و تمایزات) است؟ در این راستا با نگاهی تطبیقی و رجوع به آرای این دو اندیشمند، و با بکارگیری روش توصیفی- تحلیلی عناصر و جلوه‌های آداب سیاست‌ورزی آنان مورد بررسی قرار گرفت. پژوهش بر این فرض استوار است که نقطه مشترک یا وجه تشابه سیاست‌ورزی نیکولو ماکیاولی و امام محمد غزالی علاوه بر یکسانی فرم آن، یعنی قالب اندرزنامه‌نویسی، بیشتر به ارائه راهکارهایی جهت کنترل معضلات اجتماعی جامعه وقت خویش، درک شرایط نابسامان اجتماع و احساس لزوم استقرار یک قدرت واحد، حمایت از سلطان یا پادشاه وقت جهت ایجاد یک دولت مرکزی و قدرتمند معطوف است. اما وجه بارز تمایز آنها در نوع ابزار و راه‌های گرایش به سیاست‌ورزی می‌باشد، به این معنی که ماکیاول بیشتر براساس واقع‌بینی، سیاست‌ورزی می‌کند. غزالی با الهام از دین و اخلاق و آرمان‌گرایانه به سیاست‌ورزی روی می‌آورد. همچنین مبانی فکری و سیاسی اندیشمندان سیاسی در حوزه حکمرانی، حفظ و اعمال قدرت نقش و تاثیر بنیادین دارد. برای دستیابی به اهداف حکومت و حفظ قدرت باید اقتضائات سیاسی و اجتماعی و موقعیت‌های زمانی و مکانی را مد نظر قرار داد و به مقتضای آن اقتضائات شیوه حکمرانی مناسبی را در پیش گرفت.

کلیدواژه‌ها


احمدوند، شجاع (1378). اندیشه آرمان‌گرای غزالی. پژوهش حقوق و سیاست، شماره 6: ص10-41.
اخلاق، سید حسن (1388). فارابی و ماکیاولی. آیینه معرفت، شماره19: ص145-173.
اسعدی‌پور، نعیمه (1393). سیاست و حکومت در اندیشه غزالی. در: اولین کنفرانس ملی اقتصاد، مدیریت و فرهنگ ایران اسلامی.
پولادی، کمال (1391). تاریخاندیشهسیاسیدرغرب ازماکیاولیتامارکس. تهران: نشر مرکز، چاپ پنجم.
جهانبگلو، رامین (1312). ماکیاولی و اندیشه رنسانس. تهران: نشر مرکز.
خواص، امیر (1384). بررسی تطبیقی سعادت از دیدگاه افلاطون، ارسطو و محمد غزالی. کوثر معارف، شماره1: ص99-75.
رضوانیان، قدیسه؛ غفوری، عفت‌سادات (1394). تبیین شکاف بین سیاست و اخلاق برمبنای نظریه ماکیاولی با بررسی پند و اندرز در داستان شیر و گاو کلیله و دمنه. پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، سال 7، شمارة 25.
شریعت، فرشاد و همکاران (1390). جدال اخلاق و سیاست در اندیشه خواجه نصیرالدین طوسی و ماکیاولی. پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 7، شماره 1(25): ص116-87.
صدرا، علیرضا (1393). سیاست متعالیه و تعالی سیاسی برترین گزینه جایگزین سیاست سکولاریسم. سیاست متعالیه، سال دوم، شماره چهارم.
عطارزاده، مجتبی (1388). دین سیاسی یا سیاست دینی از نگاه امام محمد غزالی. تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره دوم.
عنایت، حمید (1384). بنیاد فلسفه سیاسی در غرب. تهران: نشر زمستان
غزالی، محمد (1397). نصیحه الملوک. ترجمه قوالدین طه. تهران: نشر جامی.
لائوست، هانری؛ مظفری، مهدی (1354). سیاست و غزالی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
ماکیاولی، نیکولو (1375). شهریار. ترجمه داریوش آشوری. تهران: نشر مرکز.
محمودی، سیدعلی (1380). ماکیاولی و نگرش نو به اخلاق و سیاست. اطلاعاتسیاسی- اقتصادی، سال16: شماره5-6.
منصورنژاد، محمد (1382). بررسی تطبیقی تعامل مردم و حاکم از دیدگاه امام محمد غزالی و امام خمینی. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.