از «کدح» تا «لقاء الله»؛ بازخوانی اجتماعی و سیاسی امکان «لقاء‎الله»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 استادیار، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تبیین وجوه اختلاف و تناقض مطرح ‌شده در دیدگاه‌های مختلف، پیرامون معنا و مفهوم آیه‌ 6 سوره‌ انشقاق ذیل مفهوم لقاء‌الله است. در تفاسیر فریقین بیان یک‌دستی، مبنی‌بر چیستی معنای لقای خدا در تفاسیر مذکور وجود ندارد. پرسش اصلی این است که آیا لقای خدا برای همه انسان‌ها است یا مختص عده‎ای خاص می‎باشد؟ هر تفسیر چه تبعات سیاسی -اجتماعی را درپی داشته و چه مصادیقی را شامل می‌شود؟ این پژوهش با استفاده از چارچوب روش تفسیر تطبیقی، ضمن بررسی معانی واژه‌های مختلف با ریشه‌ی ثلاثی مجرد «لقی»، دیدگاه‌های تفسیری، عرفانی، کلامی و فلسفی را بررسی کرده و نشان داده شد که لقای الهی افق پیش‌روی همه انسان‌ها بوده و با طی طریق سلوک، که ائمه‌ی معصومین(س) پیشتازان آن هستند، انسان‌های دیگر نیز می‌توانند به این کرامت نائل آیند. قول به امکان دستیابی به این درجه کنش‎های سیاسی- اجتماعی ذیل آن (کدح عام) قابل تفسیر در ذیل مفهوم لقاء الله خواهد بود. مشارکت در امور سیاسی (از جهاد تا ساخت دولت اسلامی) و مشارکت در امور اجتماعی (از تشکیل خانواده تا افزایش سطح کیفیت زیست در جامعه) می‎تواند به‌مثابه مصادیقی برای حرکت در مسیر لقاء الله تفسیر شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن شهر آشوب،‏ محمد بن على (1379ق). المناقب (فضایل اهل البیت‏). قم: علامه، ج3.
بحثی در لقاء خداوند: شرح فرازهایی از مناجات شعبانیه. قابل دسترس در: http://ensani.qomstp.ir
حسینی تهرانی، سید محمدحسین (1390). الله‌شناسی. مشهد: علامه طباطبایی.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین (1426ق). الله‌شناسی. مشهد: علامه طباطبایی، ج2.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیه.
رستگار، یعسوب الدین (بی‌تا). تفسیر البصائر. بی‌جا: بی‌نا، ج53.
سید قطب، ابراهیم شاذلی (1412ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق، چاپ هفدهم، ج6.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1387). الملل و النحل. تهران: مؤسسه الصادق، ج1.
شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن (1411ق). مصباح المتهجد. بیروت: موسسه فقه الشیعه.
صدوق، ابوجعفر (بی‌تا). الامالی. تهران: کتابخانه اسلامی.
صدوق، ابوجعفر محمد بن علی (1362). التوحید. قم: جامعه مدرسین.
صدوق، ابوجعفر محمد بن علی (1365). الامالی. تهران: کتابخانه اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن (1426ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسوه، ج1-2.
عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه (1415ق). تفسیر نورالثقلین. قم: اسماعیلیان، ج1، 4.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). مفاتیح‌الغیب. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج4-5.
قرشی، سید علی‌اکبر (13