متولیِ اجرائیات در نظام سیاسی از منظر فقه سیاسی شیعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

در صورتی که نظام اسلامی مبتنی بر نظریه ولایت فقیه باشد، از نگاه فقهی و شرعی باید فقیه جامع شرایط در رأس آن قرار بگیرد و از طرف دیگر، در نظام سیاسی برآمده از فقه شیعه در ایران نیز رئیس جمهور، مسئول اجرائی امور معرفی گردیده است. در صورت تزاحم بین آن ها را هحلِ صحیح و منطقی از منظر فقه سیاسی کدام خواهد بود؟ یکی از متصدی جمیعِ امور حکومتی باشد و حقِّ ،« ولی فقیه » ثمرات بحث در این است که اگر ورود در موضوعات و مسائل اجرایی را داشته باشد، نقش رئیس جمهور، یا یک نقش تشریفاتی و یا در حد کارگزار اجرایی خواهد بود و رأی دادن مردم نیز یا به جهت مصالحِ جامعه اسلامی و یا از باب لطف و تفضّل از سوی حاکم اعمال خواهد شد. بنابراین، در این پاسخ گوی مسائل و وقایع موجود خواهد بود، اما اگر رئیس جمهور، ،« ولی فقیه » ، فرض متصدیِ جمیع امور اجرایی، و دارای شأنِ نظارت و کنترل باشد، این، رئیس جمهوری است که با توجه به قدرت کلان اجرایی، پاس خگویِ اتفاقات و اَعمالِ کارگزارانِ اجرایی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


  1. نهج­­البلاغه.
  2. آصفی، محمدمهدی (1385)، مبانی نظری حکومت اسلامی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
  3. آقابخشی، علی (1389)، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، نشر چاپار.
  4. جوادی آملی، عبدالله (1381)، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم، نشر اسراء.
  5. ـــــــــــــــــ (1384)، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم، نشر اسراء.
  6. حائری، کاظم (1364)، بنیان حکومت در اسلام، بی‏جا، اداره کل انتشارات و تبلیغات.
  7. حسینی­ قائمی، ع (1379)، قدرت و مشروعیت (رویکردی نو به نظریه ولایت فقیه)، تهران، انتشارات سوره.
  8. سیداشرفی، حسن(1383)، بررسی سیر تاریخی و مبانی فقهی ولایت مطلقه فقیه، تهران، انتشارات شهر دنیا.
  9. صالحی نجف­آبادی (1382)، ولایت فقیه حکومت صالحان، تهران، نشر امید فردا.
  10. صورت مشروح مذاکرات بازنگری قانون اساسی (1369)، تهران، انتشارات مجلس.
  11. صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی قانون اساسی (1364)، تهران، انتشارات مجلس، 3 جلدی.
  12. معموری، علی (1379)، نظریه­های سیاسی شهید صدر، قم، انتشارات اشراق.
  13. منتظری، حسینعلی (1409ق)، دراسات فی ولایت الفقیه، قم، المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة، ج 2 و 1.
  14. موسوی خلخالی، محمدمهدی (1380)، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  15. موسوی­خمینی، سیدروح الله (1373)، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم نشر و آثار امام.
  16. ـــــــــــــــــــــــ (1378)، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، 22 جلدی.
  17. ـــــــــــــــــــــــ (1430ق)، کتاب البیع، تهران، مؤسسه تنظیم نشر و آثار امام(ره)، ج2.
  18. مؤمن قمی (1429ق)، الولایة الالهیة الاسلامیه، قم، مؤسسه نشر الاسلامی.
  19. نجفی، محمدحسن (1981م)، جواهرالکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  20. نراقی، احمد (1375)، عوائد الایام، مکتب الاعلام الاسلامی.
  21. هیوود، اندرو (1387)، مفاهیم کلیدی در علم سیاست سعد کلاهی، ح، تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
  22. ورعی، سیدجواد (1386)، مبانی و مستندات قانون اساسی جمهوری اسلامی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان.
  23. پسندیده، عباس (1387)، «بیعت در نظام وفایت فقیه»، فصلنامه حکومت اسلامی ویژه اندیشه و فقه سیاسی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان، ش 47، 81-104.
  24. جوان آراسته، حسین (1380)، «مبانی حاکمیت در قانون اساسی»، فصلنامه حکومت اسلامی ویژه اندیشه و فقه سیاسی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان، ش 3، ص69-112.
  25. معرفت، محمدمهدی (1376)، «رهبری و زعامت سیاسی در اسلام»، فصلنامه حکومت اسلامی ویژه اندیشه و فقه سیاسی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان، ش 6، ص 7-18.
  26. سروش محلاتی، محمد (1390)، مجموعه مقالات ریاست جمهوری، Soroosh-mahallati.net/fa/80.