بنیان نظری الگوی پیشرفت ایرانیان (تأملی بر تاریخ نوشته های قرن سوم تا ششم هجری)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

هدف کلان از نگارش تاریخ، هدایت بشر به سوی سعادت، بهویژه سعادت دنیوی، است، یعنی برخورداری از امنیت و رفاه اجتماعی. این مقاله درصدد تبیین نقش مورخان در قرون سوم تا ششم در رسیدن جامعه به سعادت دنیوی، و راهکارهای آنان در این مسیر است. امتیاز کتابهای تاریخی این دوره، انتقال میراث فرهنگ سیاسی گذشتگان و ارائة تجربیات تاریخی، بخصوص در زمینة آداب صحیح ملکداری بود. آنان با اقتباس از متون اندرزنامهای با روش آموزش و احیای هویت ملی به تبیین ارکان اصلی جامعه و نقش پادشاهان در ایجاد تعادل و توازن میان آنها با ابزار عدالت پرداخته و اوضاع روزگار خود را به نقد میکشیدند و با ارائة پیشنهاد و راه حل برای ادارة بهتر امور جامعه درصدد بودند تا حکومتگران وقت را از راه مطالعة تاریخ روزگاران گذشته و پیامدهای آن، به تجربهاندوزی و عمل به روشهای صحیح ادارة مملکت، هدایت نمایند.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن (1320)، تاریخ طبرستان، ج1، تصحیح عباس اقبال، به اهتمام: محمد رمضانی، تهران، کتابخانه خاور.
  2. ابن بلخی (1343)، فارسنامه، به کوشش: علی نقی بهروزی، شیراز، اتحادیه مطبوعاتی فارس.
  3. ابن‌خلدون، عبدالرحمان (1375)، مقدمه، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی.
  4. اصفهانی، حمزه بن حسن (1346)، تاریخ پیامبران وشاهان (سنی ملوک الارض و الانبیاء)، ترجمه جعفر شعار، بنیاد فرهنگ ایران.  
  5. افضل­الدین کرمانی، احمد بن حامد (1339)، عقد العلی للموقف الاعلی، تهران، چاپخانه خاور.
  6. بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین (1378)، تاریخ بیهقی، 3ج، به‌کوشش: خلیل خطیب رهبر، تهران، مهتاب- زریاب.
  7. تاریخ سیستان (1366)، تحقیق: ملک الشعرای بهار، تهران، کلاله خاور، چاپ دوم.
  8. ترکمنی آذر، پروین (1392)، تاریخ نگاری در ایران، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
  9. تفضلی، احمد (1376)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به‌کوشش: ژاله آموزگار، تهران، سخن.

10. دینوری، ابوحنیفه احمدبن‌داود (1368)، الاخبارالطوال، تحقیق: عبدالمنعم عامر مراجعه جمال‌الدین شیال، قم، منشورات الرضی.

11. راوندی، محمد بن علی بن سلیمان (1333)، راحته الصدور و آیه السرور: در تاریخ آل‌سلجوق، سعی و تصحیح: محمد اقبال، حواشی و فهارس: مجتبی مینوی، اصفهان: تأیید و تهران: امیرکبیر.

12. سعیدی، غلامرضا (1370)، اندیشه‌های اقبال لاهوری، به‌کوشش: هادی خسروشاهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

13. طباطبایی، محمد حسین (1332)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، 2ج، مقدمه و پاورقی: مرتضی مطهری، قم، موسسه مطبوعات دارالعلم.

14. عنصرالمعالی، کاوس بن اسکندر بن قابوس شمس المعالی (1285ق)، قابوسنامه، دیباچه: رضا قلیخان امیرالشعرا( هدایت)، طهران، کارخانه آقامیرباقر طهرانی.

15. غزالی طوسی، محمد بن محمد بن محمد (1351)، نصیحه‌الملوک، تصحیح و حواشی و تعلیقات و مقدمه: جلال‌الدین همایی، تهران، انجمن آثار ملی.

16. کلیله و دمنه (1347)، ترجمه ابوالمعالی نصر الله بن محمد بن عبدالحمید، با مقابله چاپ: عبدالعظیم قریب، تهران، بنگاه مطبوعاتی فروغی.

17. مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین بن علی (بی‌تا)، التنبیه و الاشراف، تصحیح: عبدالله اسماعیل الصاوی، القاهره، دارالصاوی. (افست قم، موسسه نشر المنابع الثقافه الاسلامیه)

18. مسکویه رازی، ابوعلی (1379)، تجارب‌الامم، 6ج، تحقیق: ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم.

19. مهاجرنیا، محسن (1380)، دولت در اندیشه سیاسی فارابی، تهران، موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.

20. نظام‌الملک طوسی، ابوعلی حسن بن علی بن اسحاق (1320)، سیاست‌نامه، تصحیح: عباس اقبال، تهران، چاپخانه مجلس.

21. میر عرب، مهرداد (1379)، «نیم نگاهی به مفهوم امنیت»، فصلنامه علوم سیاسی، تابستان1379، ش9.

22. Herder today. Contributions from the international Herder conference, november
5-8, 1987, Stanford, California, Edited by Mueller-Vollmer Kurt.