حرمت مخالفت با حکم حکومتی در فقه سیاسی شیعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

حکم حکومتی یکی از راهکارهای پاسخگویی فقه شیعه به نیازهای متغیر و ضروری جامعه اسلامی می باشد که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از مسائل و چالش های سیاسی اجتماعی حکومت اسلامی بر اساس آن حل شده است. مسئله این مقاله در باب احکام حکومتی بحث از تعلق یا عدم تعلق ثواب بر اطاعت و عقاب اخروی در صورت مخالفت با حکم حکومتی است که براساس دو رویکرد فقهی که از ادله تبعیت از ولایت فقیه تفسیر مولوی یا ارشادی بودن دارند، مورد بررسی قرار می گیرد. این موضوع با بیان ادله عقلی و نقلی با شیوه استنباط فقهی صورت می گیرد. براساس یافته های این مقاله، هر دو رویکرد فقهی بر تبعیت از حکم حکومتی به دلیل اهمیت نظم جامعه اسلامی تأکید دارند، اما در رویکردی که اوامر تبعیت از ولایت فقیه را مولوی می داند، مخالفت، عقاب اخروی و اطاعت، ثواب اخروی دارد، ولی در رویکرد ارشادی بودن اوامر، مخالفت تنها جنبه جرم قانونی خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


  1. امام خمینى، روح الله (1361)، صحیفه نور، تهران، وزارت ارشاد اسلامی.
  2. ــــــــــــــــــ (1410ق)، ‏الرسائل‏، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
  3. ــــــــــــــــــ (‏1415ق‏)، أنوار الهدایة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  4. ــــــــــــــــــ (‌1418ق)،‌ الاجتهاد و التقلید‌، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  5. ــــــــــــــــــ ‌(1421ق)، ‌کتاب البیع‌، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  6. ــــــــــــــــــ ‌(1421)، تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  7. ــــــــــــــــــ (‏1423ق)، ‏تهذیب الأصول‏، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  8. ــــــــــــــــــ (‌1423ق)، ‌ولایت فقیه‌، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  9. ــــــــــــــــــ (1376)، جواهر الأصول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.

10. انصارى، مرتضى (‌1415ق)، قضاء والشهادات، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ انصاری.

11. ــــــــــــــ (‌1415ق)، المکاسب، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ انصاری.

12. حر عاملى، محمد بن حسن (‌1409ق)، الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت(ع).

13. حلی، حسن بن یوسف (1417ق)، کشف المراد، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

14. حلّى، مقداد بن عبد اللّه (1403ق)، نضد القواعد الفقهیة على مذهب الإمامیة، قم، انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.

15. صدر، سید محمد باقر (1423ق)، دروس فی علم الاصول، قم، مجمع الفکر الاسلامی.

16. ـــــــــــــــــ (‌1399ق)، ‌اقتصادنا‌، بیروت، دارالتعریف.

17. صرامی، سیف الله (1380)، احکام حکومتی و مصلحت، تهران، نشر عبیر.

18. طباطبایی محمد حسین (1341)، «ولایت و زعامت»، بحثی در باره مرجعیت و روحانیت، شرکت سهامی انتشار.

19. قرآن کریم.

20. کلانتری، علی اکبر (1388)، حکم ثانوی در تشریع اسلامی، قم، بوستان کتاب.

21. کلینى، محمد بن یعقوب (‌1429ق)،‌ الکافی، قم، دارالحدیث للطباعة و النشر.‌

22. گروهی از نویسندگان (1374)، کنگره بررسی مبانی فقهی حضرت امام، تهران، مؤسسه نشر آثار امام.

23. مجلسى، محمد باقر، (‌1410ق)، ‌بحار الأنوار، قم، مؤسسة الطبع و النشر.‌

24. مسلم نیشابوری (1420ق)، صحیح، بیروت، دارالتراث العربی.

25. مشکینى، على (1374)، اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها، قم، چاپ ششم.

26. موسوی بجنوردى، سید حسن (‌1419ق)، القواعد الفقهیه، قم، ‌نشر الهادی.‌

27. نائینى، محمد حسین، (1413ق)،‌ المکاسب و البیع‌، قم، دفتر انتشارات اسلامى.

28. ـــــــــــــــــ (بی‌تا)،‏ فوائد الاُصول‏، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

29. نجفى، محمد حسن‌ (1404ق‌)، جواهرالکلام، بیروت، داراحیاء التراث العربی.‌

30. نراقی، ملا احمد (‌1417ق)، ‌عوائد الأیام، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.

31. نهج البلاغه.

32. محمدی گیلانی، محمد(بی‌تا)، «مقایسه بین احکام حکومتی و ثانوی»، مجله رهنمون، ش2.