عقل و وحی در اندیشه سیاسی خواجه نصیر الدین طوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

مقاله حاضر «عقل و وحی» در اندیشه سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که خواجه تبیین جدیدی از وحی را در فلسفه سیاسی اسلامی عرضه داشته و مناسبات عقل و وحی را به حوزه‌های عملی‌تری چون قانون و قانونگذاری و سیاست کشانده است. از امتیازات مقاله، توجه آن به موضوع منطق‌های موازی در اخلاق ناصری است، زیرا خواجه در این اثر میان فارابی، ابن مسکویه، ابن سینا و اساسیین در رفت و آمد است. البته آنچه اخلاق ناصری را نوشتاری اصیل می‌گرداند ایده مرکزی خواجه درباره وجوه تقسیم حکمت به نظری و عملی و تعریف این دو و اظهار دانشی هم‌پای حکمت عملی است که آن را فقه می‌نامد. منشأ این دو گونه دانش، عقل و وحی است که حکیم و پیامبر بهره‌مندان از آنها هستند. از مناسبات عقل و حکمت عملی و حکیم از یک سو و وحی و پیامبر و فقه از سوی دیگر، در حوزه سیاست دو مفهوم سیاست و شریعت پدیدار می‌شود و خواجه در اخلاق ناصری، به تفصیل ماهیت و مناسبات عقل و وحی، علم حکمت مدنی و علم فقه، حکیم و پیامبر، سیاست و شریعت را می‌کاود.

کلیدواژه‌ها


«الخطابه» (از روی نسخه: ابراهیم مدکور، تحقیق: محمد سلیم سالم، قاهره: نشر وزاره المعارف العمومیه، 1373ق/1954 م).
ابن­خلدون، عبدالرحمن (1423ق)، مقدمه ابن خلدون، الاولی، بیروت: دارالفکر.
ابن­سینا، ابو علی حسین ابن عبدالله (1364)، منطق المشرقیین، دوم، قم: مکتبه آیت الله العظمی المرعشی النجفی.
ــــــــــ (1405ق)، الشفاء، ج8، قم: کتابخانه آیت‌الله المرعشی النجفی.
ابن مسکویه، احمد بن محمد (۱۳۴۵ق)، تهذیب الاخلاق، تحقیق: قسطنطین زریق، بیروت: الجامعه الامیرکیه.
اوجبی، علی (1390ش)، «خواجه نصیرالدین طوسی به روایت اشکوری»، مجموعه مقالات خواجه پژوهی، ، به کوشش عبدالله صلواتی، تهران: خانه کتاب.
شهرزوری، شمس­الدین محمد (1383ش)، رسائل الشجرة الالهیة، تحقیق، تصحیح و مقدمه: نجفقلی حبیبی، چاپ اول، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسی، خواجه نصیرالدین محمد (۱۳۷۲ش)،  اخلاق ناصری، تهران: علمیه اسلامیه.
فارابی، ابونصر محمد (1983م)، تحصیل السعادة، جعفر آل یاسین، چاپ دوم، بیروت: دارالاندلس.
ــــــــــ (1405ق)، فصول منتزعه، تحقیق: فوزی متری نجار، چاپ اول، ایران: المکتبة الزهراء، (از روی نسخه بیروت: دارالمشرق).
کربن، هانری (1380)، تاریخ فلسفه اسلامی، چاپ اول، تهران: انتشارات کویر.
مطهری، مرتضی (1366)، مقالات فلسفی، ج2، چاپ اول، قم: انتشارات صدرا.