سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

کنش‌‌های گفتار در گفتمان سیاسی امام علی(ع)در نامه‌‌های نهج‌‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
10.22034/sm.2023.559350.1931
چکیده
گفتمان امام علی(ع) در نامه‌‌های نهج‌‌البلاغه غالباً گفتمانی سیاسی بوده که به منظور اقناع مخاطب و باورپذیری او در مقابل عقائد و مواضع سیاسی ایشان شکل گرفته است. امام علی(ع) برای باور پذیر بودن گفتمان خود از استراتژی‌های گوناگونی بهره برده است. استفهام از مهم‌ترین ابزارهایی است که در گفتمان سیاسی امام(ع) جهت اقناع مخاطب در نامه‌‌های نهج‌‌البلاغه به چشم می‌‌خورد. استفهامی که از مدار اصلی خود خارج و ‌به‌صورت فراقیاس نقش استدلالی می‌‌گیرد. در این راستا، کنش‌‌های گفتاری به‌کار گرفته شده در گفتمان سیاسی امام علی(ع) نقش اساسی داشته و معنای غیرمستقیم در آن‌‌ها کمک شایانی در باورپذیر بودن گزاره‌های استفهام می‌‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی کوشیده است تا کنش‌‌های گفتاری موجود در استفهام به عنوان یک کنش ترغیبی در گفتمان حضرت را در سایه نظریه کنش‌‌های گفتاری براساس الگوی جان سرل بررسی کند. دستاوردهای این پژوهش بیانگر آن است که زبان به‌کار گرفته شده در گفتمان سیاسی صرفاً کارکرد تولیدی نداشته، بلکه ایشان در قالب فرآیند ارتباطی به دنبال تغییر رویکرد مخاطب، جهت‌‌دهی، اقناع و باورپذیری در او است و نیز کنش‌‌های صورت گرفته از طریق استفهام خارج شده از مدار اصلی، بیشتر در قالب کنش‌‌های غیرمستقیم و ضمنی با رعایت حال مخاطب و بافت سیاسی گفتمان است که به صورت تقریر، هشدار، توبیخ، پند و اندرز و انکار متجلّی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Speech Acts in the Political Discourse ofImam Ali (A.S.) in the Letters of Nahj al-Balagha

نویسندگان English

Ali Bagheri 1
AliAkbar Noresideh 2
Ali Zeighami 2
1 PhD. student, Department of Arabic Language and Literature, Semnan University, Semnan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Semnan University, Semnan, Iran
چکیده English

The discourse of Imam Ali (A.S.) in the letters of Nahj al-Balagha is predominantly political, formulated to persuade the audience and foster acceptance of his ideological and political positions. Imam Ali (A.S.) employed diverse strategies to enhance the credibility of his discourse. Interrogatives constitute one of the most significant tools observed in his political discourse within Nahj al-Balagha, serving to persuade the audience. These interrogatives deviate from their primary function and assume an argumentative role through paralogical reasoning. In this context, the speech acts utilized in Imam Ali’s (A.S.) political discourse play a fundamental role, with their indirect meaning substantially contributing to the credibility of interrogative propositions. Employing a descriptive-analytical method, this study examines the speech acts within interrogatives—as directive acts in His Eminence’s discourse—through the lens of John Searle’s model of speech act theory. The findings indicate that the language in this political discourse does not merely serve a productive function; rather, within the communicative process, it seeks to alter the audience’s approach, provide direction, persuade, and instill acceptance. Furthermore, speech acts manifested through deviated interrogatives primarily emerge as indirect and implicit acts—considering the audience’s context and the discourse’s political structure—which materialize as exposition, warning, reproach, counsel, and negation.

کلیدواژه‌ها English

Political discourse, Nahj al-Balagha, Interrogative, Speech acts, Directive act
نهج‌البلاغه.
ابن أبی الحدید (2007). شرح نهج‌‌البلاغه. تصحیح محمد إبراهیم. بغداد: دار‌‌الکتاب العربی، ج16-15.
ادراوی، العیاشی (2011م). الاستلزام الحواری فی التداول اللسانی. الجزائر: منشورات الاختلاف.
بحرانی، کمال‌الدین (1992). شرح نهج‌‌البلاغة. تحقیق و تصحیح: یوسف علی منظور. بیروت: دار أحیاء التراث، ج4.
برینکر، کلاوس (2005). التحلیل اللغوی: مدخل إلی المفاهیم الأساسیة والمناهج. الترجمة: سعید البحیری. القاهرة: مؤسسة المختار للنشر والتوزیع.
بلحاج، بسمة رحومه (2007). السؤال البلاغی الإنشاء والتأویل. تونس: المعهد العالی للغات.
بوجادی، خلیفه (2009). فی اللسانیات التداولیة مع محاولة تأصیله فی الدرس العربی القدیم. الجزائر: جامعه سطیف.
پالمر، فرانک (1997م). مدخل إلى علم الدلالة. الکویت: دارالعروبة.
زرکشی، بدرالدین (1980). البرهان فی علوم القرآن. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. لبنان: دارالفکر.
سرل، جون (1387). افعال گفتاری: جستاری در فلسفۀ زبان. ترجمه محمدعلی عبداللهی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
سرل، جون (2006). العقل و اللغة و المجتمع (فلسفة فی العالم الواقعی). ترجمۀ سعید الغانمی. بیروت: الدار العربیة
للعلوم.
سلطانی، سید علی اصغر و همکاران (1387). تحلیل گفتمان سیاسی رسانه‌‌ها. علوم سیاسی، 11(42): ص65-93.
شهری، عبدالهادی بن الظافر (2005). استراتیجیات الخطاب مقاربة لغویة تداولیة. بیروت: دارالکتاب الجدید المتحدة.
صابری ابوالخیری، بتول (1391). الاستفهام فی خطب نهج‌‌البلاغة» (من منظور بلاغی). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه اصفهان.
صانعی‌‌پور، محمدحسن (1390). مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
طباطبایی لطفی، سید عبدالمجید؛ قاسمی، طاهره (1393). بررسی و طبقه‌‌بندی خطبه‌های نهج‌‌البلاغه از دیدگاه نظریه کنش گفتاری. سیاست متعالیه، 2(6).
عبداللهی، محمدعلی (1387). افعال گفتاری: جستاری در فلسفه زبان. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ
دوم.
عکاشه، محمود (2005). لغة الخطاب السیاسی: دراسة لغویة تطبیقیة فی ضوء نظریة الاتصال. مصر: دارالنشر للجامعات.
قاسم، حسام احمد (1428ق). تحویلات الطلب ومحددات الدلالة - مدخل إلى تحلیل الخطاب النبوی الشریف. القاهرة: دار الآفاق العربیة.
متوکل، احمد (1986م). الوظائف التداولیة فی اللغة العربیة. المغرب: دارالثقافة.
مکارم شیرازی، ناصر (1348). نفحات الولایة: شرح عصری جامع لنهج‌‌البلاغة. قم: مکتبة الروضة الحیدریة، مدرسة الامام
علی بن أبی طالب(ع)، ج1.
نورسیده، علی‌‌اکبر و همکاران (1399). القصدیّة فی رسائل الإمام علی‌‌(ع) إلی معاویة فی ضوء الأفعال الکلامیة. دراسات فی اللغة العربیّة وآدابها، 11(32).
یول، جورج (1385). کاربردشناسی زبان. ترجمه محمد عموزاده و توانگر. تهران: سمت، چاپ سوم.