سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

اندیشمندی میان دو جهان؛ بازاندیشی جایگاه شهید مطهریدر تاریخ اندیشه سیاسی معاصر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
احمدرضا یزدانی مقدم
دانشیار، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران
10.22034/sm.2024.2046158.2259
چکیده
مطهری اندیشمندی است که در سال‌های 1330-1350 در محل تلاقی اندیشه‌ها و سیاست ایران قرار داشته است. با الهام از بیان اقبال، مطهری اندیشمندی است که میان دو جهان سنّت و تجدد ایستاده و درصدد است با شناخت تجدد، از امکانات سنّت برای پرسش‌های تجدد بهره گیرد. مطهری می‌کوشد با امکانات قدیم و جدید اندیشه سیاسی اسلام به پرسش‌هایی که مطرح بود، پاسخ دهد، ازجمله: وحی را چگونه می‌توان توضیح داد؟ نبوت پیامبر(ص) را چگونه می‌توان اثبات کرد؟ چگونه می‌توان میان ثبات وحی و لزوم تغییر در احکام و یا مصادیق احکام جمع کرد؟ که در این پژوهش به این سوالات پرداخته شده است. روش پژوهش حاضر تحلیل مقایسه‌ای متن‌های مربوطه بوده که روش شناخته شده‌ای در دانش سیاسی است. پاسخ‌های مطهری برگرفته از سنّت فلسفه سیاسی اسلامی بوده و با دستاوردهای معاصر مقایسه و توضیح داده شده است. به‌علاوه، مطهری ارجاع به اصول اساسی اجتهادی مورد نظر خود ارجاع می‌دهد. پاسخ‌های مطهری علاوه‌بر اینکه در رویارویی با مشکلات و مسائل، و بررسی و ارزیابی اندیشه‌های کنونی مفید و لازم است؛ نشان‌دهنده ابتکارات و روشن‌اندیشی وی بوده و به نوبه خود می‌تواند به پژوهش‌های مستقلی درباره جایگاه مطهری در تاریخ سیاسی و اندیشه‌ای و اندیشه سیاسی ایران معاصر و پاسخ‌های مطهری به مشکلات و مسایل اندیشه‌ای امروز بینجامد.
کلیدواژه‌ها
اندیشه سیاسی، فلسفه سیاسی، سنّت، تجدد، وحی، معجزه، اجتهاد، مرتضی مطهری

عنوان مقاله English

A Thinker Between Two Worlds: Revisitingthe Position of Martyr Motahhari in the History ofContemporary Iranian Political Thought

نویسنده English

AhmadReza yazdanimoghaddam
Associate Professor, Institute of Islamic Sciences and Culture; and member of the Political Studies Association of the Seminary, Qom, Iran
چکیده English

Motahhari was a thinker who, during the 1950s–1970s, stood at the intersection of Iranian thought and politics. Inspired by Iqbal’s expression, Motahhari was a thinker positioned between two worlds—tradition and modernity—seeking to utilize the resources of tradition to address the questions posed by modernity. Motahhari endeavored to answer key intellectual and political questions of his time by drawing upon both classical and contemporary Islamic political thought, including: How can revelation be explained? How can the prophethood of the Prophet (PBUH) be proven? How can the constancy of revelation be reconciled with the necessity of change in religious rulings or their applications? These questions are examined in this study. The research method employed is comparative textual analysis, a well-established approach in political science. Motahhari’s responses are derived from the tradition of Islamic political philosophy and are compared and explained in light of contemporary developments. Additionally, Motahhari refers to the fundamental principles of ijtihad (independent jurisprudential reasoning) as he conceptualizes them. His answers are not only useful and necessary in confronting contemporary intellectual challenges and evaluating current ideas but also demonstrate his innovative thinking and intellectual clarity. These insights can, in turn, inspire independent research on Motahhari’s place in Iran’s political and intellectual history, as well as his responses to the ideological challenges of modern thought.

کلیدواژه‌ها English

Political thought, political philosophy, tradition, modernity, revelation, miracle, ijtihad, Morteza Motahhari
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
آزاد، علیرضا (۱۳۹۴). نگاهی به رویکرد هرمنوتیکی پروفسور «فضل‌الرّحمان» در تفسیر قرآن. قابل دسترس در:
https://B2n.ir/j35270
ابن سینا، حسین (1354). رساله الفعل و الانفعال. حیدرآباد دکن: جمعیة دائرة المعارف العثمانیة.
ابن سینا، حسین (1363). المبدأ و المعاد. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل، شعبه تهران؛ با همکاری دانشگاه تهران.
ابن سینا، حسین (1383). الاشارات و التنبیهات. حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن سینا، حسین (‎۱۴۱۸ق). الالهیات من کتاب الشفاء. حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن سینا، حسین (بی‌تا). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. محمدتقی دانش پژوه. تهران: دانشگاه تهران.
اشتراوس، لئو (1388). جامعه‌شناسی فلسفه سیاسی. ترجمه محسن رضوانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
اشتراوس، لئو (1397 الف). روش‌شناسی فلسفه سیاسی میانه: مقدمه‌ای سیاسی بر فلسفه. ترجمه یاشار جیرانی. تهران: آگه، چاپ دوم.
اشتراوس، لئو (1397 ب). چگونه فلسفه قرون وسطی را مطالعه کنیم؟. مقدمه‌ای سیاسی بر فلسفه. ترجمه یاشار جیرانی. تهران: آگه، چاپ دوم.
اقبال، محمد (1346). احیای فکر دینی در اسلام. احمد آرام. تهران: موسسه فرهنگی منطقه‌ای.
انجمن‌های متحد کتاب مقدس (2007). کتاب مقدس.
بازرگان، مهدی (1326). راه طی شده. تهران: شرکت سهامی انتشار.
بازرگان، مهدی (1341). مسأله وحی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
بازرگان، مهدی (1344). ذره بی‌انتها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
بازرگان، مهدی (1377 الف). راه طی شده: مجموعه آثار مهندس مهدی بازرگان. تهران: بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان، ج1.
بازرگان، مهدی (1377 ب). مسأله وحی، مجموعه آثار مهندس مهدی بازرگان. تهران: بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان، ج2.
برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق). المحاسن‏. جلال‌الدین‏ محدث. قم‏: دارالکتب الإسلامیة، ج2.
تأمر، جورج (۲۰۰۰-۲۰۰۱). لئو اشتراوس و الفلسفة الاسلامیة الوسیطة. الابحاث، شماره ۴۸-۴۹: ص۸۴-۸۵.
جیمز، ویلیام (1343). دین و روان. ترجمه مهدی قائنی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
رزنتال، اروین (1388). اندیشه سیاسی اسلام در سده‌های میانه. علی اردستانی. تهران: قومس.
رضوانی، محسن (1385). لئو اشتراوس و فلسفه سیاسی اسلامی. قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
شریعتی، محمدتقی (1349). وحی و نبوت. تهران: حسینیه ارشاد.
صدوق، محمد بن على ‏(1398ق‏). التوحید. هاشم‏ حسینى. قم: جامعه مدرسین‏.
طباطبایی، جواد (بی‌تا). مصاحبه منتشرنشده با اکبر گنجی. بی‌نا.
طباطبایی، سید محمدحسین (1336). وحی یا شعور مرموز. قم: دارالفکر.
طباطبایی، سید محمدحسین (1341). ولایت و زعامت. مرجعّت و روحانیت. تهران:‏ شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا/ الف). اصول فلسفه و روش رئالیسم. مقدمه و پاورقی به قلم استاد شهید مرتضی مطهری. قم: انتشارات صدرا.
طباطبایی، سید محمدحسین (بی‌تا/ ب). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج2، 18.
طوسی، محمد بن حسن (1414ق‏). الأمالی. قم‏: مؤسسة البعثة.
علمى، محمدجعفر (1386). بررسى و نقد نظریه فضل الرحمان در بازسازى اجتهاد در دین. علوم سیاسى، شماره 37.
علوی تبار، علیرضا (1402). نواندیشی دینی متأخر. قابل دسترس در: https://mashghenow.com/?p=5877
عهد عتیق. ترجمه پیروز سیار. تهران: هرمس، 1393.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق‏)‏. الکافی. على اکبر غفارى و محمد آخوندى. تهران‏: دارالکتب الإسلامیة، ج2.
مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم: انتشارات صدرا، ج‏2.
مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم: انتشارات صدرا، ج3.
مطهری، مرتضی (1393). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم: انتشارات صدرا، ج26.
مطهری، مرتضی (1395). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. قم: انتشارات صدرا، ج‏4.
مطهری، مرتضی و همکاران (1349). محمد خاتم پیامبران. تهران: حسینیه ارشاد.
مولوی، محمد (1390). مثنوی معنوی استعلامی. تهران: زوار، ج6.
مینایی، فاطمه (1384). قرائت لئو اشتراوس از «تلخیص النوامیس» فارابی. اشراق، شماره 2-3: ص278-307.
نائینى، محمدحسین (بی‌تا). تنبیه الامة و تنزیه الملة یا حکومت از نظر اسلام. با مقدمه و توضیحات سید محمود طالقانی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
نراقی، آرش (2016). آگاهی،‌ تجربه وحیانی، و روایت رؤیا. قابل دسترس در:
http://www.neeloofar.org/index.php/arashnaraghi/1471-160795
نراقی، آرش (2019). آواز خدا - بازسازی نظریه فضل الرحمان در مورد مکانیسم نزول وحی. قابل دسترس در:
https://www.youtube.com/watch?v=lva50OH5LD4
نصر، سید حسین (1373). جوان مسلمان و دنیای متجدد. ترجمه مرتضی اسعدی. تهران: طرح نو.
یزدانی مقدم، احمدرضا (1395). جایگاه وحی در فلسفه سیاسی از منظر فارابی، ابن سینا، شیخ اشراق، خواجه نصیرالدین طوسی و صدرالمتألهین. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
 
سیاست متعالیه
دوره 13، شماره 1
بهار 1404
صفحه 25-42