سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

امنیت هستی‌‌شناختی گفتمان مقاومت در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدجعفر جوادی ارجمند 1
علی محمدی مصیری 2
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/sm.2023.553217.1876
چکیده
گفتمان مقاومت پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، با روایتی از اسلام شیعی در واکنش به ظلم، استبداد، بی‌‌عدالتی، سلطه‌‌طلبی و مادی‌‌گرایی ابزاری به مناسبات بین‌‌الملل وارد شد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، توصیف و تحلیل مؤلفه‌‌های هستی‌‌بخش گفتمان مقاومت به‌عنوان یک گفتمان نوین با ماهیت اسلامی است و اینکه گفتمان مقاومت برای تثبیت و قطعیت امنیت هستی‌‌شناختی خود چگونه گفتمان‌‌های رقیب نظیر لیبرال دموکراسی را به چالش می‌‌کشاند. در این پژوهش، با استفاده از روش و نظریه تحلیل گفتمان، امنیت هستی‌شناسی گفتمان مقاومت در جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفته است. در پاسخ به این سؤال که گفتمان مقاومت در جمهوری اسلامی ایران از چه مؤلفه‌‌های هستی‌‌شناختی تشکیل شده و امنیت هستی‌‌شناختی آن چگونه قطعیت می‌‌یابد؟ یافته‌‌های پژوهش بر این امر دلالت دارد که مهم‌‌ترین دال مرکزی گفتمان مقاومت در جمهوری اسلامی ایران را اسلام سیاسی (مذهب شیعه)، شکل می‌‌دهد و نظام معنایی گفتمان جمهوری اسلامی ایران و به‌تبع آن امنیت هستی‌‌شناختی آن، حول این دال برتر شکل می‌‌گیرد و در ارتباط با آن‌‌ها معنا می‌‌یابد و تثبیت می‌‌شود. ایجاد غیریت و خصومت، ساختارشکنی، رقابت، هژمونی و هویت سیاسی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر روایت هستی‌‌شناختی دال مرکزی گفتمان مقاومت مفصل‌‌بندی و مفهوم‌‌پردازی شده‌‌اند و امنیت هستی‌‌شناختی آن از طریق رقابت و مقاومت در برابر گفتمان‌‌های غیرمادی نظیر لیبرال دموکراسی قطعیت می‌‌یابد.
کلیدواژه‌ها
اسلام سیاسی، ایران، غیریت، گفتمان مقاومت، امنیت هستی‌‌شناختی

عنوان مقاله English

Ontological Security of the Discourse of Resistancein the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohammadjafar Javadi Arjmand 1
Ali Mohammadi Masiri 2
1 sociate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 PhD, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Following the victory of the Islamic Revolution of Iran, the discourse of resistance, through a narrative of Shi‘i Islam in reaction to oppression, despotism, injustice, hegemonic tendencies, and instrumental materialism, entered the sphere of international relations. Accordingly, the present study seeks to describe and analyze the ontological components constituting the discourse of resistance as a novel discourse with an Islamic nature, and to examine how the discourse of resistance challenges rival discourses—such as liberal democracy—in order to consolidate and assert its own ontological security. Employing discourse analysis as both method and theory, this research investigates the ontological security of the discourse of resistance in the Islamic Republic of Iran. In response to the question of what ontological components constitute the discourse of resistance in the Islamic Republic of Iran and how its ontological security is rendered definitive, the findings indicate that the most important central signifier of the discourse of resistance in the Islamic Republic of Iran is political Islam (the Shi‘i school), which structures the semantic system of the discourse of the Islamic Republic of Iran and, consequently, its ontological security—both of which take shape around this superior signifier and derive
and stabilize their meanings in relation to it. The construction of otherness and hostility, deconstruction, competition, hegemony, and the political identity of the Islamic Republic of Iran are articulated and conceptualized on the basis of the ontological narrative of the central signifier of the discourse of resistance, and its ontological security becomes definitive through competition with and resistance against non-material discourses such as liberal democracy.

کلیدواژه‌ها English

Political Islam, Iran, Otherness, Discourse of Resistance, Ontological Security
ابوطالبی، مهدی (1384). نقش فرهنگ شیعی در انقلاب اسلامی ایران. معرفت، شماره 98.
احمدی طباطبایی، سید محمدرضا (1390). نسبت منافع ملی و مسئولیت‌های فراملی نظام جمهوری اسلامی در اندیشه امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 25.
اخوان کاظمی، بهرام (1389). نقد و ارزیابی گفتمان‌‌های اجتماعی و سیاسی مطرح در جمهوری اسلامی. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ازغندی، علیرضا (1391). سیاست خارجی جمهوری ایران. تهران: نشر قومس.
اسکات، جیمز سی (۱۳۹۶). سلطه و هنر مقاومت. مترجم، افشین خاکباز. تهران: نشر مرکز.
امیدی، علی؛ زارع، وجیهه (1390). بنیان‌های فرهنگی- هویتی رویارویی آمریکا با اسلام‌گرایان. رهیافت انقلاب اسلامی، 5(14).
بابی، سعید (1379). هراس بنیادین؛ اروپامداری و ظهور اسلام سیاسی. مترجم: غلامرضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
پورزکی، گیتی (1396). چالش در تثبیت مردم‌‌سالاری دینی و تعلیق مدلولی. جستارهای سیاسی معاصر، 8(4).
تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۵). نظریه گفتمان و مطالعات اسلامی. علوم سیاسی، شماره ۳۵.
جوادی ارجمند، محمدجعفر؛ محمدی مصیری، علی (1398). خاستگاه اندیشه مقاومت در ایران. پژوهش‌های سیاست اسلامی، شماره 16.
حسینی‌‌زاده، سید محمدعلی (1386). اسلام سیاسی در ایران. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
خرمشاد، باقر؛ جمالی، جواد (1397). امر سیاسی و گفتمان‌‌های سیاسی در ایران بعد از انقلاب اسلامی. مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 54.
خرمشاد، محمدباقر (1377). فوکو و انقلاب اسلامی ایران؛ معنویت‌گرایی در سیاست. پژوهشنامه متین، شماره 1.
دبیری‌‌مهر، امیر (1392). مؤلفه‌‌های فرهنگی گفتمان مقاومت اسلامی در خاورمیانه. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات؛ پژوهشکده باقرالعلوم(ع).
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1384). موانع ساختاری برتری منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران. دانشنامه حقوق و سیاست، 1(2).
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1391). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر سمت.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال؛ وهاب‌پور، پیمان (1392). امنیت هستی‌شناختی در سیاست خارجی جمهوری ایران. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
رایگان، محمود؛ قاسمیان، رضا (1393). نقش قاعدۀ فی سبیل‌الله در توسعه جوامع اسلامی. حکومت اسلامی، 19(1).
رجبی، هادی؛ اسدی، حیدر (1396). نقش فرهنگ مقاومت در امنیت داخلی ایران. سیاست، شماره 16.
سریع‌القلم، محمود (1379). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر مرکز تحقیقات استراتژیک.
سلطانی، سید علی‌اصغر (1383). تحلیل گفتمان به‌مثابه روش و نظریه. علوم سیاسی، شماره 28.
شفیعی‌فر، محمد (1394). جریان‌های فکری ایران در دورۀ معاصر (جزوه). دانشگاه تهران.
صدقی، ابوالفضل (1386). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از آغاز تا سال 1368. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
عنایت، حمید (1362). اندیشه‌های سیاسی در اسلام معاصر. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: انتشارات خوارزمی.
فولر، گراهام (1372). قبلۀ عالم؛ ژئوپلیتیک ایران. ترجمه عباس مخبر. تهران: نشر مرکز.
قادری کنگاوری، روح‌الله (۱۳۹۴). نظریه مقاومت و نظریه‌های غربی روابط بین‌الملل. تهران: انتشارات مخاطب.
قنبرلو، عبدالله (1391). تهدیدات امنیتی خارجی و تکوین استقلال‌طلبی در سیاست خارجی ایران. دانش سیاسی و بین‌الملل، 1(4).
کریمی، ابوالفضل (1396). نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت‌بخشی به مجموعه امنیت محور مقاومت. پژوهش ملل، 2(20).
کوهکن، علیرضا (1395). انقلاب اسلامی و گسترش صلح مثبت. اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 10.
متقی، ابراهیم (1378). رویارویی غرب معاصر با جهان اسلام. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
متقی، ابراهیم (1387). بررسی الگو و فرایندهای تقابل‌گرایی ایران و آمریکا. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
مجیدی، حسن؛ کیمیایی دوین، ابراهیم (۱۳۹۷). الگوی «مقاومت اسلامی» مبتنی بر انسان‌شناسی علامه طباطبایی و شهید مطهری. مطالعات قدرت نرم، شماره ۱۹.
محمدی مصیری، علی (1397). جهت‌‌گیری مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
ناظمی اردکانی، مهدی؛ خالدیان، صفرعلی (۱۳۹۷). مؤلفه‌های فرهنگی گفتمان مقاومت اسلامی در جهان اسلام. مطالعات سیاسی جهان اسلام، شماره ۲۶.
ولی‌پور زرومی، حسین (۱۳۷۷). گفتمان‌های امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی، شماره ۲.
Laclau, E. & Muffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics (Radical Thinkers). Routledge.
Laclau, E. & Muffe, C. (2001). Hegemony and Socialist Strategy. London: Verso, Second ed.
سیاست متعالیه
دوره 13، شماره 1
بهار 1404
صفحه 43-62