سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

اندیشه سیاسی اندیشمندان مطرح در صد ساله اخیر حوزه علمیه قم (آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سید سجاد ایزدهی
استاد، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران
10.22034/sm.2024.713316
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اندیشه سیاسی اندیشمندان مطرح در صد ساله اخیر حوزه علمیه قم، با تاکید بر اندیشه‌های آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نشان داده شد که نظام سیاسی اسلام، هنگامی رویکرد نظام‌‌واره به خود می‌‌گیرد که مشتمل بر مجموعه‌‌ای از ارکان، عناصر و مولفه‌‌ها بوده و ضمن عنایت به ترابط این اجزاء با یکدیگر، از انسجام درونی برخوردار باشد؛ به گونه‌‌ای که به‌‌مثابه اجزای یک پازل بوده و ضمن اینکه مجموعه این عناصر، جوانب نظام سیاسی و ماهیت آن را تبیین می‌‌کنند، در مجموع در راستای تحقق هدفی واحد به‎کار گرفته می‌شوند. در حالی‌‌که برخی از این مولفه‌‌ها، ذیل مبانی و بنیادهای معرفتی قرار می‌‌گیرند، برخی مشتمل بر نظام معرفتی بوده و بر ویژگی‌‌های معرفتی عناصری چون حکومت اسلامی و حاکم (ولیّ فقیه) و خاستگاه و ادلّه مشروعیت آن دلالت کرده و برخی در راستای ساماندهی ساختار نظام سیاسی و دالّ بر قوای حاکم بر نظام سیاسی هستند؛ برخی نیز حوزه روابط داخلی نظام اسلامی را مدنظر قرار داده و برخی مسائل کلان داخلی نظام اسلامی را مورد عنایت قرار می‌‌دهند. پژوهش حاضر از آن جهت این مولفه‌‌ها را در راستای فهم نظام سیاسی به‌کار گرفته است که هر کدام بخشی از نظام سیاسی اسلام را تبیین کرده و در راستای فهمی نظام‌‌واره، هدفمند و منسجم از نظام سیاسی، به‌‌مثابه بخشی از کلان نظام معرفتی اسلام، قرار دارند. تبیین هرکدام از این مولفه‌‌ها، مستلزم تفصیلی متناسب با اهمیت و ضرورت بحث از آنهاست، لکن از آنجاکه هدف این تحقیق، فهم نظام سیاسی اسلام بود، لذا، با بررسی مختصر هر کدام از این مولفه‌‌ها، درک هر کدام از این عناصر و اجزاء را در راستای فهمی جامع و مناسب از نظام سیاسی، قرار داده و طرحی مختصر ولی جامع از نظام سیاسی اسلام ارائه کرده است.
کلیدواژه‌ها
اندیشه سیاسی
حوزه علمیه قم
آیت‌الله مکارم شیرازی
حکومت اسلامی
حاکم اسلامی
ولایت فقیه

عنوان مقاله English

Political Thought of Prominent Thinkers in the Last Hundred Years of Qom Seminary (Ayatollah al-Uzma Makarem Shirazi)

نویسنده English

Seyyed Sajjad Izdehi
Professor, Research Institute of Culture and Islamic Thought, Tehran, Iran
چکیده English

This research aims to examine the political thought of prominent scholars in the Qom Seminary over the past hundred years, with a particular focus on the ideas of Ayatollah al-Uzma Makarem Shirazi. The research adopts a descriptive-analytical method and demonstrates that the Islamic political system assumes a systematic approach when it encompasses a set of pillars, elements, and components, and, while paying attention to the interrelation of these parts, maintains internal coherence. These elements function like pieces of a puzzle, where together they elucidate the various aspects and the nature of the political system, ultimately working towards the achievement of a single goal. Some of these components fall under epistemological foundations and bases, while others encompass the epistemological system, indicating the epistemological characteristics of elements such as the Islamic government and the ruler (vilayah al-Faqih) and the sources and evidence of its legitimacy. Additionally, some components focus on organizing the structure of the political system and delineating the governing bodies within the political system. Others consider the internal relations of the Islamic system, addressing significant internal issues. This research employs these components to understand the political system, as each elucidates a part of the Islamic political system, contributing to a coherent, purposeful, and systematic understanding of the political system, seen as part of the broader epistemological framework of Islam. Explaining each of these components requires detail proportional to their importance and necessity in the discussion. However, since the goal of this study is to comprehend the Islamic political system, it provides a brief review of each component, aiming to place the understanding of each element within a comprehensive and appropriate understanding of the political system, thus presenting a concise yet comprehensive outline of the Islamic political system.

کلیدواژه‌ها English

Political Thought
Qom Seminary
Ayatollah Makarem Shirazi
Islamic Government
Islamic Ruler
vilayah al-Faqih
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی (1410ق). من لایحضره الفقیه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ پنجم، ج4.
ابن‌براج،‌ عبدالعزیزبن‌ نحریر (1411ق). جواهر الفقه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ابوالحمد، عبدالحمید (1365). مبانى سیاست. تهران: انتشارات توس، چاپ سوم، ج1.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1407ق). غرر الحکم و درر الکلم. بیروت: انتشارات اعلمى، ج2.
حرّعاملى، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ج11.
حلّی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: موسسه آل البیت لإحیاء التراث، ج9.
زحیلى، وهبه (1418ق). الفقه الاسلامى و ادلّته. دمشق: دارالفکر، چاپ چهارم، ج6.
عالم، عبدالرحمن (1376). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی، چاپ سوم.
عمید، محمد (1363). فرهنگ عمید. امیرکبیر.
قمى، عباس (1379). سفینة البحار. تهران: انتشارات اسوه.
کلینى، محمد بن یعقوب (1367). اصول کافى. قم: دارالکتب الاسلامیه، ج1-2.
مامقانى، عبداللَّه (1352ق). تنقیح المقال فى علم الرجال. نجف: مطبعه مرتضویه، ج1.
ماوردی، ابوالحسن (1406ق). الاحکام السلطانیه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربى، ج6، 90، 4، 48.
مکارم شیرازی، ناصر (11/12/1390). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://www.makarem.ir/news/fa/News/Details/405817#_ftn13
مکارم شیرازی، ناصر (1363). مسائل سیاسی در روند فقه اسلامی. درس‌هایی از مکتب اسلام، 24(9).
مکارم شیرازی، ناصر (1372). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیة، چاپ سی و دوم، ج22، 14، 10، 17.
مکارم شیرازی، ناصر (1376). اعتقاد ما. قم: انتشارات نسل جوان.
مکارم شیرازی، ناصر (1377). پاسخ به پرسش‌هاى مذهبى. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1379). الامثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع)، ج7.
مکارم شیرازی، ناصر (1380). بحوث فقهیة هامة. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1383 الف). والاترین بندگان. قم: انتشارات نسل جوان.
مکارم شیرازی، ناصر (1383 ب). اسلام در یک نگاه. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1385 الف). اخلاق اسلامى در نهج‌البلاغه (خطبه متقین). قم: انتشارات نسل جوان، ج2.
مکارم شیرازی، ناصر (1385 ب). مشکات هدایت. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1385ج). الفتاوی الجدیدة. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع)، ج3.
مکارم شیرازی، ناصر (1386 الف). پیام قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیة، ج9-10، 3.
مکارم شیرازی، ناصر (1386 ب). یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ. تهران: دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم.
مکارم شیرازی، ناصر (1386 د). پیام امام امیرالمومنین(ع). تهران: دارالکتب الاسلامیة، ج7-8، 1-2.
مکارم شیرازی، ناصر (1386). آیات ولایت در قرآن. قم: انتشارات نسل جوان.
مکارم شیرازی، ناصر (1389). اهداف قیام حسینى. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۱۳ق). انوار الفقاهه. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع)، ج1.
مکارم شیرازی، ناصر (1425ق). آیات الولایة فی القرآن. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1426ق). نفحات القرآن. قم: مدرسة الامام علی بن ابی طالب(ع)، ج10.
مکارم شیرازی، ناصر (1427ق/ الف). استفتائات جدید. قم: مدرسه امام على بن ابى‌‌طالب(ع)، ج2-3.
مکارم شیرازی، ناصر (1427ق/ ب). دائرة المعارف فقه مقارن. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع)، ج2.
مکارم شیرازی، ناصر (1428ق). أنوار الأصول. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع)، ج3.
مکارم شیرازی، ناصر (1430ق). الأقسام القرآنیة. قم: دارالنشر الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1431ق). سر النجاح و الموفقیة: ذکریات من حیاة سماحة آیة‌الله مکارم الشیرازى. قم: مدرسة الامام علی بن ابی‌‌طالب(ع).
مکارم شیرازی، ناصر (16/9/1387). بیانات در دیدار اعضای انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان. قابل دسترس در:
https://www.magiran.com/article/1768114
مکارم شیرازی، ناصر (18/3/1388). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://www.makarem.ir/news/fa/News/Details/405817#_ftn13
مکارم شیرازی، ناصر (19/10/1386). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/60975
مکارم شیرازی، ناصر (22/12/1394). بیانات در دیدار منتخبان مردم قم در مجلس شورای اسلامی. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/419337#_ftnref28
مکارم شیرازی، ناصر (23/9/1385). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/419337#_ftnref28
مکارم شیرازی، ناصر (29/11/1398). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/419337#_ftnref22
مکارم شیرازی، ناصر (31/1/1396). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/419337#_ftnref20
مکارم شیرازی، ناصر (5/11/1391). درس خارج فقه، مسجد اعظم قم. قابل دسترس در:
https://makarem.ir/news/fa/News/Details/419337#_ftnref33
مکارم شیرازی، ناصر (بی‌‌تا). موسوعة الفقه الاسلامی المقارن. قم: بی‌‌نا، ج1-2.
نجفی، محمدحسن (1367). جواهر الکلام فى شرح شرائع الاسلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج21.
هلالی، سلیم بن قیس (1420ق). اسرار آل محمد. قم: انتشارات الهادی.
سیاست متعالیه
دوره 11، ویژه نامه
ویژه نامه
زمستان 1402
صفحه 103-138