Transcendent Policy

Transcendent Policy

Analyzing the Views of Iranian Thinkers on the Political Status of Women: The Discourses of Mirzā-ye Nāʾīnī and Shahīd Beheshtī

Document Type : Original Article

Authors
Mohammad ZohouriManesh 1
Hossein Abolfazly 2
Ali Salehi 2
1 PhD. student in Political Thought, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Political Science, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
10.22034/sm.2024.548487.1836
Abstract
The aim of this research is to examine the views of Iranian thinkers regarding the political status of women, with an emphasis on the discourses of Mirzā-ye Nāʾīnī and Shahīd Beheshtī. Within a descriptive-analytical framework and using the discourse analysis method of Laclau and Mouffe, this study seeks to answer the question: What are the foundations of the political status of women in the discourses of these two thinkers? The results indicate that Mirzā-ye Nāʾīnī sought to present his discourse in accordance with new relations, principles, and regulations, while considering the foundations of Islam and the public welfare of the people. His discourse, which stood in opposition to the traditional pre-constitutional approach and the instrumental view of women in modern thought, stabilized its foundations by adopting modernist ideas rooted in law, human equality, and the active role of both men and women in shaping their political and social destiny. During the Islamic Revolution, Shahīd Beheshtī, who rejected traditional prejudices, Pahlavi modernism, and disregard for religious identity as "the other," believed in the natural rights of all humans. Based on religious principles and considering contemporary exigencies, he positioned women as equals to men, not as inferior. In fact, Iran's encounter with the discourse of modernism led thinkers like Nāʾīnī during the Constitutional period and Beheshtī during the Revolution to, through tools such as ijtihād (independent reasoning), internalize many of the signifiers of modern discourse—such as gender equality and women's social participation in various political and social activities—and reframe them within an Islamic identity. Despite the similarities in their views on women, particularly regarding concepts like freedom within the framework of Sharīʿa, ḥijāb, and other matters, a clear distinction can be observed. Nāʾīnī, considering the political and social conditions of the time, where democratic demands were at the forefront for constitutionalists, treated the issue of women as a secondary concern, alongside other topics, and did not focus on it independently. However, in Beheshtī's discourse, which was specifically shaped by the revolutionary conditions and the emergence of a fiqhi Islamic framework after the revolution, a new perspective emerged from within the traditional discourse. This perspective, while recognizing and emphasizing various dimensions of women's activism, analyzed the issue in practical terms. In contrast, Nāʾīnī's discourse, due to the continuation of traditional structures in post-constitutional Iran and the lack of fundamental reforms regarding women, remained dominated by pre-constitutional traditional discourse.
Keywords
Women
Constitutional Era
Islamic Revolution of Iran
Mirzā-ye Nāʾīnī
Shahīd Beheshtī
استاک، روح‌اله و همکاران (1397). جایگاه و هویت زن در جدال گفتمان‌های ایرانی. زن و فرهنگ، 9(35): ص7-22.
اسفندیار، ولی‌الله و همکاران (1399). بررسی تطبیقی آزادی فرد و قدرت دولت در اندیشه سیاسی آیت‌الله نائینی و شیخ فضل‌الله نوری. پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شماره 26: ص1-18.
اسکندری، پریا و همکاران (1400). حقوق زنان ایرانی در کشاکش سنّت و مدرنیسم؛ مقایسه آراء مرتضی مطهری و داریوش شایگان. مطالعات سیاسی، 13(15): ص97-118.
بروغنی، نازنین زهرا و همکاران (1401). تفسیر مفهوم مصلحت عمومی در بستر اندیشه موافقان مشروطیت با تأکید بر آرای شیخ اسماعیل محلاتی غروی. پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 31(31): ص1-20.
بصیری، محمدعلی؛ ثنائیان‌زاده، خدیجه (1391). مقایسه اندیشه سیاسی میرزای نائینی و شیخ فضل‌الله نوری. دانش سیاسی و بین‌الملل، 1(14): ص1-16.
بهشتی، سید محمد (1380). نقش آزادی در تربیت کودکان. تهران: بقعه.
بهشتی، سید محمد (1398). موقعیت زن در اسلام. تهران: نشر روزنه.
بهشتی، علیرضا (1395). نشست تخصصی زن در گفتمان سیاسی دکتر بهشتی. قابل‌ دسترس در:
https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=1595
بیطرفان، محمد و همکاران (1396). انقلاب مشروطیت و اعتراض علیه جایگاه آموزشی و تربیتی زنان در ایران 1285-1287. علوم اجتماعی، 24(79): ص159-189.
پروین، مریم (1389). انقلاب مشروطه و جنبش زنان. یاد ایام، شماره 59.
پورفرد، مسعود (1397). صورت‌بندی روشنفکری در جمهوری اسلامی ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
تاجیک، محمدرضا (1377). غیریت، هویت و انقلاب، شکل‌گیری گفتمان انقلابی در ایران. متین، شماره 1.
ترابی فارسانی، سهیلا (1394). زن و تحول گفتمان از خلال نشریه‌های زنان: مشروطه تا پهلوی. تاریخ اسلام و ایران، 26(30): ص69-92.
توفیقیان، ابوالحسن (1395). نگاهی به حیات سیاسی - اجتماعی آیت‌الله میرزا حسین نائینی. قابل‌ دسترس در:
https://www.cgie.org.ir/fa/news/140826
چمنی مقدم، مصطفی و همکاران (1400). ملی‌گرایی و جنبش زنان در ایران (1285-1342). پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، 15(29): ص214-239.
حقیقت، صادق و همکاران (1396). رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران: انتشارات سمت.
خادمی، عاطفه؛ تقی‌زاده؛ فاطمه (1398). مدل مفهومی موضوع زن در گفتمان انقلاب اسلامی (مطالعۀ موردی: منظومۀ فکری آیت‌الله خامنه‌ای). زن در توسعه و سیاست، شماره 17.
دارا، جلیل؛ کرمی، مصطفی (1396). آزاداندیشی در گفتمان انقلاب اسلامی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 2(6): ص91-120.
داوودی، علی‌اصغر (1389). نظریه گفتمان و علوم سیاسی. مطالعات سیاسی، 2(8).
رادمهر، محمد (1393). نگاهی به رهیافت گفتمان در عرصه‌ روش‌شناسی. قابل ‌دسترس در:
https://www.farhangemrooz.com/news/19863
رحیم‌پور ازغدی، حسن (1388). مشروطۀ شرعی و مشروعۀ شرطی: بازخوانی آراء میرزای نائینی و شیخ فضل‌الله نوری. تهران: انتشارات طرح فردا.
رسولی، محمدرضا؛ نعمت‌اللهی، پویا (1400). نظریه گفتمان از ساختارگرایی تا پساساختارگرایی. لوگوس.
رنجبر، محمدرضا (1397). بررسی گفتمان‌های فعال در نهضت مشروطه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه باقرالعلوم.
سیمبر، رضا؛ رضاپور، دانیال (1397). جایگاه زنان در گفتمان رهبران انقلاب اسلامی ایران. زن و جامعه، شماره 2:
ص133-154.
شیرودی، مرتضی (1385). زنان، پیش از مشروطه، پس از مشروطه. زمانه، شماره 48.
عاملی، مریم و همکاران (1400). تحلیل گفتمان خاطرات زنان عصر مشروطه و پهلوی. ادبیات پارسی معاصر، 11(2): ص217-245.
قوام، عبدالعلی؛ اسدی، مشکات (1393). بررسی تطبیقی جایگاه زن در گفتمان‌های مختلف تاریخ معاصر ایران. مطالعات فرهنگی، شماره 23.
کسرایی، محمدسالار؛ شیرازی، علی (1388). نظریه گفتمان لاکلا و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی. سیاست، 39(3): ص339-360.
لاکلا، ارنستو؛ موفه، شنتال (1366). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی. ترجمه محمد رضایی. تهران: ثالث.
لک‌زایی، شریف (1385). تأملی در آرای آیت‌اللّه دکتر بهشتی: آزادی در نظام سیاسی و تربیتی. پگاه حوزه، شماره 185.
محمدی گرمساری، علی (1360). نقش اجتماعی و حقوقی زن در اسلام: سخنرانی‌های شهید بهشتی پیرامون مقوله زن و حجاب. قم: نشر قدس.
محمدی، فردین (1394). تربیت نسل جدید؛ دال شناور جدال گفتمانی در ایران. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(18):
ص145-172.
مقصودی، مجتبی؛ حاجی‌پور، سیمین (1393). انسان به‌مثابه دال مرکزی در گفتمان اعتدال: مطالعه الگوی حکومتی امام علی(ع). رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 5(35): ص81-113.
مقیمی، غلامحسین (1380). ولایت سیاسی در فقه شیعه. علوم سیاسی، 4(1): ص136-158.
منوچهری، عباس (1394). انسان و آزادی در باور شهید بهشتی. مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.
مهرپور، حسین (1379). مباحثی در حقوق زن. تهران: نشر اطلاعات.
موسوی، سید صدرالدین؛ درودی، مسعود؛ اسلانی کتولی، انسیه (1392). نگرشی گفتمانی به مشارکت زنان در انقلاب اسلامی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 3(6).
میرخانی، عزّت السادات (1380). سیری در سیره شهید بهشتی. مطالعات راهبردی زنان، شماره 12.
ناوشکی، حسین و همکاران (1399). زن در شیعه و سلفیه و دلایل تحول آن در گفتمان شیعه. اسلام و مطالعات اجتماعی، 8(3): ص91-119.
نائینی، محمدحسین (1378). تنبیه الامه تنزیله المله. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
نظری، اشرف (1386). هویت مدرن و ظهور گفتمان مشروطیت در ایران. مطالعات ملی، شماره 32.
هوارث، دیوید (1377). نظریه گفتمان. ترجمه علی اصغر سلطانی. علوم سیاسی، شماره 2.
Jorgensn, M. & Phillips, L. (2014). Discourse Analysis as Theory and Method. London: Thousand Oaks; New Delhi: Sage Publication.