انجمن مطالعات سیاسی حوزه سیاست متعالیه 2345-2676 13 1 2025 03 21 Mechanisms for Safeguarding Public Rights inthe Iranian Legal System in Light ofGood Governance مکانیزم‌های صیانت از حقوق عامه در نظام حقوقی ایراندر پرتو حکمرانی شایسته 115 132 732785 10.22034/sm.2023.2008350.2111 FA صبا شیخی دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 0009-0007-6618-3689 حجت اله ابراهیمیان گروه حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران محمدرضا حکاک‌زاده گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Journal Article 2024 05 20 The primary objective of this study is to examine the foundations, mechanisms, and effective strategies for safeguarding public rights in the legal system of the Islamic Republic of Iran, with an emphasis on the principles of good governance. The present research seeks to analyze the role of the judiciary in realizing justice and upholding public rights from the perspective of fundamental principles such as the rule of law, separation of powers, and judicial independence. The central issue of the study is that, despite the explicit constitutional emphasis on the necessity of “upholding public rights” by the judiciary, a clear definition of these rights and the necessary executive mechanisms for their protection have yet to be established. Consequently, the main research question is to what extent the Iranian legal system has been able to provide effective tools and mechanisms for safeguarding public rights and what challenges exist in this regard. The research method is descriptive-analytical, adopting an interdisciplinary approach that simultaneously considers jurisprudential discussions, public law, and governance theories. Among the key findings of this study are the emphasis on the judiciary’s vital role in enforcing social justice, strengthening public oversight, and preventing the authoritarian tendencies of executive bodies. Additionally, the principle of the rule of law, as a fundamental pillar in guaranteeing public rights, and the independence of the judiciary, as a tool to prevent political interference in judicial processes, are identified as key elements in safeguarding public rights. To fully realize the protection of public rights, comprehensive legislation, effective oversight, and the collaboration of governmental and civil institutions must be strengthened. Furthermore, implementing constitutional provisions regarding the protection of citizens’ rights requires clarifying concepts, enacting supplementary regulations, and enhancing the responsiveness of responsible institutions to the public. هدف اصلی این پژوهش، بررسی مبانی، سازوکارها و مکانیزم‌های مؤثر در صیانت از حقوق عامه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اصول حکمرانی شایسته است. پژوهش حاضر می‌کوشد نقش قوه قضائیه در تحقق عدالت و احیای حقوق عامه را از منظر اصول بنیادین همچون حاکمیت قانون، تفکیک قوا و استقلال قضایی تحلیل نماید. مسئله اصلی پژوهش این است که علی‌رغم تصریح قانون اساسی، بر ضرورت «احیای حقوق عامه» توسط قوه قضائیه، هنوز تعریف روشنی از این حقوق و سازوکارهای اجرایی لازم برای صیانت از آن ارائه نشده است. از این‌رو، سؤال اصلی پژوهش آن است که نظام حقوقی ایران تا چه میزان توانسته است ابزارها و سازوکارهای کارآمدی را در راستای صیانت از حقوق عامه فراهم آورد و چه چالش‌هایی در این مسیر وجود دارد. روش‌ پژوهش، توصیفی- تحلیلی بوده و رویکرد پژوهش به‌صورت میان‌رشته‌ای است و مباحث فقهی، حقوق عمومی، و نظریات حکمرانی را توأمان مدنظر قرار داده است. از نتایج مهم این پژوهش می‌توان به تأکید بر نقش حیاتی قوه قضائیه در اجرای عدالت اجتماعی، تقویت نظارت عمومی، و جلوگیری از خودکامگی دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد. همچنین، اصل حاکمیت قانون به‌عنوان رکن اساسی تضمین حقوق عمومی، و استقلال قوه قضائیه به‌عنوان ابزار جلوگیری از نفوذ قدرت‌های سیاسی در فرآیند قضایی، از محورهای کلیدی صیانت از حقوق عامه معرفی شده‌اند. برای تحقق کامل صیانت از حقوق عامه، لازم است قانون‌گذاری جامع، نظارت مؤثر، و تعامل نهادهای دولتی و مردمی تقویت شود. همچنین، اجرای مفاد قانون اساسی در زمینه حفظ حقوق شهروندان مستلزم شفاف‌سازی مفاهیم، تدوین مقررات تکمیلی و افزایش پاسخگویی دستگاه‌های مسئول در قبال مردم است.

http://sm.psas.ir/article_732785_76d10b7794bb3895a8c9035005924d3c.pdf