انجمن مطالعات سیاسی حوزه سیاست متعالیه 2345-2676 12 1 2024 03 20 Analyzing the Views of Iranian Thinkers on the Political Status of Women: The Discourses of Mirzā-ye Nāʾīnī and Shahīd Beheshtī بررسی آراء متفکرین ایرانی پیرامون جایگاه سیاسی زنان؛ گفتمان‌های میرزای نائینی و شهید بهشتی 299 318 717753 10.22034/sm.2024.548487.1836 FA محمد ظهوری منش دانشجوی دکتری اندیشه‌های سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران حسین ابوالفضلی استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران علی صالحی فارسانی استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. Journal Article 2023 05 22 <span style="font-size: 8.0pt; letter-spacing: -.15pt;">The aim of this research is to examine the views of Iranian thinkers regarding the political status of women, with an emphasis on the discourses of Mirzā-ye Nāʾīnī and Shahīd Beheshtī. Within a descriptive-analytical framework and using the discourse analysis method of Laclau and Mouffe, this study seeks to answer the question: What are the foundations of the political status of women in the discourses of these two thinkers? The results indicate that Mirzā-ye Nāʾīnī sought to present his discourse in accordance with new relations, principles, and regulations, while considering the foundations of Islam and the public welfare of the people. His discourse, which stood in opposition to the traditional pre-constitutional approach and the instrumental view of women in modern thought, stabilized its foundations by adopting modernist ideas rooted in law, human equality, and the active role of both men and women in shaping their political and social destiny. During the Islamic Revolution, Shahīd Beheshtī, who rejected traditional prejudices, Pahlavi modernism, and disregard for religious identity as "the other," believed in the natural rights of all humans. Based on religious principles and considering contemporary exigencies, he positioned women as equals to men, not as inferior. In fact, Iran's encounter with the discourse of modernism led thinkers like Nāʾīnī during the Constitutional period and Beheshtī during the Revolution to, through tools such as ijtihād (independent reasoning), internalize many of the signifiers of modern discourse—such as gender equality and women's social participation in various political and social activities—and reframe them within an Islamic identity. Despite the similarities in their views on women, particularly regarding concepts like freedom within the framework of Sharīʿa, ḥijāb, and other matters, a clear distinction can be observed. Nāʾīnī, considering the political and social conditions of the time, where democratic demands were at the forefront for constitutionalists, treated the issue of women as a secondary concern, alongside other topics, and did not focus on it independently. However, in Beheshtī's discourse, which was specifically shaped by the revolutionary conditions and the emergence of a fiqhi Islamic framework after the revolution, a new perspective emerged from within the traditional discourse. This perspective, while recognizing and emphasizing various dimensions of women's activism, analyzed the issue in practical terms. In contrast, Nāʾīnī's discourse, due to the continuation of traditional structures in post-constitutional Iran and the lack of fundamental reforms regarding women, remained dominated by pre-constitutional traditional discourse.</span> هدف پژوهش حاضر بررسی آراء متفکرین ایرانی پیرامون جایگاه سیاسی زنان با تاکید بر گفتمان‌های میرزای نائینی و شهید بهشتی است. در چارچوبی توصیفی تحلیلی و با کاربست روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه، پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سؤال است که، زن و جایگاه سیاسی وی، در گفتمان این دو متفکر بر چه مختصاتی مبتنی است؟ نتایج حاکی از آن است که میرزای نائینی تلاش کرد گفتمان خود را متناسب با مناسبات، اصول و قواعد جدید و در جهت تأمین مصلحت عمومی مردم با در نظر داشتن مبانی دین اسلام، ارائه دهد. گفتمانی که در تقابل با رویکرد سنتی پیش از مشروطه و نگاه ابزاری به زن در اندیشه مدرن، با اقتباس از اندیشه‌های مدرنیستی مبتنی بر قانون، برابری انسان‌ها و نقش‌آفرینی زنان و مردان در تعیین سرنوشت سیاسی اجتماعی، شالوده‌های خود را تثبیت می‌کرد. در دوران انقلاب اسلامی نیز شهید بهشتی که تعصبات سنتی، مدرنیسم پهلوی و بی‌توجهی به هویت دینی را به‌عنوان غیر شناسایی می‌کرد، ضمن اعتقاد به‌حق طبیعی انسان‌ها، با اتکاء بر مبانی دینی و با توجه به مقتضیات زمانی، زن را نه در موقعیتی مادون مرد، بلکه برابر با وی قرار می‌دهد. در واقع رویارویی ایران با گفتمان مدرنیسم سبب شد تا متفکرانی همچون نائینی در زمان مشروطه و بهشتی در زمان انقلاب، به اتکاء بر ابزارهایی همچون اجتهاد، بسیاری از دال‌های گفتمان مدرن همچون برابری زن و مرد یا حضور اجتماعی زنان در فعالیت‌های مختلف سیاسی و اجتماعی را در درون خود جذب کرده و مجدد هویت‌بخشی کنند. با وجود شباهت‌هایی که در نوع نگاه به زن در گفتمان دو چهره مورد مطالعه دیده می‌شود، به‌ویژه در مسائلی همچون آزادی در چارچوب شریعت، حجاب و غیره، می‌توان این تمایز را دریافت که در گفتمان نائینی با توجه به شرایط زمانی و مقتضیات سیاسی اجتماعی آن دوران که بیشتر مطالبات دموکراتیک مورد توجه مشروطه‌خواهان بود، لاجرم نگاه نائینی به مقوله زن درواقع تابعی در کنار دیگر توابع بوده و به شکل مستقل مورد تمرکز و تأکید قرار نگرفته است. اما در گفتمان بهشتی که مشخصاً برآمده از شرایط انقلابی و شکل‌گیری چارچوب اسلام فقاهتی پس از انقلاب است، با نگاهی نو از درون گفتمان سنّت، ضمن شناسایی و تأکید بر ابعاد مختلف کنشگری زنان، این مقوله را در بعد عملیاتی تحلیل نموده است؛ حال ‌آنکه در گفتمان نائینی، به دلیل تداوم ساختار سنّتی ایران دوره مشروطه و عدم انجام اصلاحات اساسی در حوزه زنان، کماکان گفتمان سنّتی پیش از مشروطه دارای غلبه بود. http://sm.psas.ir/article_717753_d3cad5b7dbfcb87aacb2957cc13cca7d.pdf