سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

بازخوانی سازوکارهای توانمندسازی زنان در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه علوم سیاسی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، تاکستان، ایران
10.22034/sm.2025.2011332.2124
چکیده
توانمندسازی همان توسعه فردی مبتنی بر علاقه‌مندی‌های خویش در نیل به مقاصد فردی و اجتماعی است. توانمندسازی زنان شامل اقدام برای ارتقای وضعیت زنان از طریق آموزش، افزایش آگاهی، سواد و یادگیری چگونگی دفاع از خود می‌باشد. در فرایند توانمندسازی، با افزایش آگاهی زنان نسبت به نیازمندی‌ها و تمایلات درونی‌شان، جسارت رسیدن به اهداف و توانایی‌های آنان برای تحقق این اغراض نیز بارور می‌شود. توانمندسازی زنان جهت توسعه در دهه‌های اخیر براساس نظرات فمینیست‌ها و با تکیه بر کشورهای جهان سوم، توسط سازمان‌های بین‌المللی عنوان شد و بیانیه پکن در سال 1995 دستور جلسه‌ای برای توانمندسازی زنان فراهم کرد که در آن توانمندسازی زنان برای توسعه، طرح شد. شاخص‌های توانمندسازی زنان شامل مسائل حقوقی زنان، پیشرفت آموزشی- تحصیلی، فرصت مشارکت اقتصادی- اشتغال، وضعیت اجتماعی- فرهنگی و میزان حضور در مناصب قدرت بود. در ایران نیز توانمند شدن زنان فرایندی بود که از مشروطه آغاز و تاکنون ادامه داشته و امروزه توانمند شدن زنان به دغدغه‌ای نه‌تنها برای زنان، که برای دولت‌ها تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر آن است که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و دیدگاه‌های نظری سارا لانگه، زمینه‌های توانمندسازی زنان در برنامه‌های دولت‌های پس از انقلاب اسلامی را بررسی کند. پرسش پژوهش حاضر این است که « زمینه­های توانمندسازی زنان در جمهوری اسلامی ایران معلول چه شرایط و عواملی است؟». فرضیه‌ای که در پاسخ به این پرسش مورد آزمون قرار گرفت، آن است که «توانمندسازی زنان در ایران بعد از انقلاب، معلول شرایط اجتماعی و نیز معلول شرایط حقوقی است». در واقع، هم‌افزایی بخش اجتماعی و حقوقی، چالش جدی توانمندسازی زنان ایران است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Re-reading of the Mechanisms of Women's Empowerment in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Elnaz Nikseresht Nia 1
Asadollah Athari 2
Hasan Shamsini Ghiasvand 2
1 Department of Political Science, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Political Science, Tak.C., Islamic Azad University, Takestan, Iran
چکیده English

Empowerment is individual development based on one's own interests in attaining individual and social objectives. Women's empowerment involves action to upgrade the status of women through education, increasing awareness, literacy, and learning how to defend oneself. In the process of empowerment, by increasing women's awareness regarding their inner requirements and desires, the audacity to reach goals and their abilities to realize these objectives are also fructified. Women's empowerment for development was addressed in recent decades based on the opinions of feminists and with reliance on Third World countries
by international organizations, and the Beijing Declaration in 1995 provided an agenda for women's empowerment in which gender equality and women's empowerment for development were proposed. The indicators of women's empowerment included: women's legal issues, educational-academic progress, opportunity for economic participation-employment, social-cultural status, and the extent of presence in positions of power. In Iran, too, women becoming empowered was a process that began from the Constitutionalism (Mashrūṭeh) era and has continued until now, and today, women becoming empowered has turned into a concern not only for women but for governments. The purpose of the present research is to examine the grounds for women's empowerment in the programs of post-Islamic Revolution governments using the descriptive-analytical method and the theoretical views of Sara Longwe. The question of the present research is: "The obstacles and challenges to women's empowerment in the Islamic Republic of Iran are the effects of what conditions and factors?". The hypothesis that was tested in response to this question is that "The obstacles to women's empowerment in Iran after the Revolution are effects of social conditions and also effects of legal conditions." The social obstacles to women's empowerment in Iranian society were identified as infrastructural obstacles, and the legal obstacles were identified as superstructural obstacles to women's empowerment in Iranian society. In fact, the synergy of the social and legal sectors is the serious challenge to the empowerment of Iranian women in the post-Revolution era.

کلیدواژه‌ها English

Empowerment
Women
Feminism
Patriarchy
Women's Rights
Iran
پیرو، آلن (1376). فرهنگ علوم اجتماعی. مترجم: باقر ساروخانی. تهران: انتشارات کیهان.
توحیدی، نیره (1396). فمینیسم، دموکراسی و اسلام‌گرایی. تهران: نشر ثالث.
توسلی، غلامعباس (1396). نظریات جامعه‌شناسی. تهران: نشر سمت.
حسنی، فاطمه (۱۳۹۰). معرفی مفاهیم کلی مرتبط با توانمندسازی زنان. روزنامه دنیای اقتصاد، سال هشتم، شماره 9124.
خامنه‌ای، سید. محمد (1370). مقایسه حقوق بشری و مدنی زن در اسلام و اعلامیه حقوق بشر. تهران: نشر نی.
سعیدزاده، سید محسن (1377). زنان در جامعه مدنی. تهران: انتشارات قطره.
شادی، ژاله (1375). اشتغال زنان در فرآیند توسعه. تعاون (زن/اشتغال)، شماره 60.
فریدونی، سمیه؛ مهران، گلنار؛ منصوریان، یزدان (۱۳۹۳). نظریه تواناسازی زنان در نهاد آموزش عالی ایران. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، شماره 5.
فضائلی، مصطفی (1385). کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان و شروط کلی وارد بر آن. حقوقی بین‌المللی، شماره 34.
قدسیان، حسین؛ ملامحمدی، مجید؛ شاه‌حسینی، زهرا (1394). بررسی تأثیر آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای بر توانمندسازی زنان. مهارت‌آموزی، 3(11).
کوهن، ایراجی (1379). مشارکت، راهکار اصلی توانمندسازی زنان. مترجم: عباس مخبر. تهران: نشر آگه.
لانگه، سارا (1376). نقش زنان در توسعه، دفتر امور زنان ریاست‌ جمهوری صندوق کودکان سازمان ملل متحد. تهران: انتشارات روشنگران.
ناجی‌راد، محمدعلی (1382). موانع مشارکت زنان در فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی ایران پس از انقلاب. تهران: نشرکویر.
نوری، یحیی (1385). حقوق زن در اسلام و جهان. تهران: نشر روزنه.
همتی، رضا؛ مکتوبیان، مریم (۱۳۹۲). بررسی وضعیت نابرابری جنسیتی در میان کشورهای منتخب خاورمیانه: با تأکید بر جایگاه ایران. پژوهش‌نامه‌ زنان، 4(2).
Guity, N. (1983). Women in pre-Revolutionary Iran: A Historical Over view Women in Iranian Rerolution (Boudler, Colorado:Westview). Routledge
Langwe, S. (1995) Assessing social support: Criteria for women empowerment. Journal of Personality and Social Psychology, no. 44: p. 127-39.
Langwe, S. (2002). Measuring women’s empowerment as a variable in international development. Background paper prepared for the World Bank workshop on poverty and gender. Washington, D.C.: International Center for Research on Women.