سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

چیستی، چرایی و چگونگی مرجعیت علمی قرآن کریم در علوم سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری، گروه فقه پزشکی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
10.22034/sm.2023.2003563.2077
چکیده
هدف این پژوهش، بازنمایی و تبیین «مرجعیت علمی قرآن کریم» در عرصه علوم سیاسی است. این تحقیق با رویکرد تحلیلی و در چارچوب دانش درجه دوم (فلسفه علم)، درصدد آشکارسازی مبادی، مبانی و پیش‌نیازهای این نظریه است تا زمینه‌ساز استفاده حداکثری و بهره‌وری صحیح از معارف قرآنی در حوزه علوم سیاسی باشد و از خطاهای احتمالی در به‌کارگیری آن پیشگیری نماید. علی‌رغم آنکه قرآن کریم به عنوان محکم‌ترین پیام الهی برای هدایت و دستیابی به سعادت کامل نازل شده و با تحقق عملی حکومت اسلامی، ضرورت واکاوی تأثیرات آن بر علوم سیاسی دوچندان شده، مرجعیت آن در سیاست همچنان مغفول مانده است. بنابراین، مسئله اصلی پژوهش این است که مرجعیت علمی چیست و چگونه تعریف می‌شود، ضرورت پرداختن به مرجعیت علمی قرآن کریم در علوم سیاسی کدام است، و مرجعیت قرآن برای دانش سیاسی با چه راهکارها و شیوه‌هایی محقق و پیاده‌سازی می‌شود؟ فرضیه اصلی این است که قرآن کریم به عنوان تنها کتاب آسمانی مصون از خطا و تحریف، نسبت به علوم سیاسی دارای مرجعیت علمی است و چرایی و چگونگی این مرجعیت قابل اثبات و پیاده‌سازی است. روش کار شامل بازشناسی مفاهیم کلیدی (به ویژه مرجعیت علمی) و سپس توجیه ضرورت و چگونگی تحقق مرجعیت با استفاده از دلایل و مستندات لازم است. یافته‌های پژوهش نشان داد که مرجعیت علمی مطلوب، به معنای «تأثیرگذاری معنادار و جامع همراه با ارائه روش و الگوی مناسب» است. این مرجعیت با داشتن گزاره‌ها و نظام سیاسی متعالی، پارادایم پیشین در علوم سیاسی را به چالش کشیده و زمینه‌ساز شکل‌گیری دانش سیاسی قرآن‌بنیان می‌شود. چرایی طرح بحث مرجعیت در روشن‌سازی سهم قرآن در اسلامی‌سازی دانش سیاسی است. چگونگی تحقق مرجعیت نیز از طریق راهکارهایی چون تربیت متخصصان بینارشته‌ای، انتخاب الگوی علم دینی (مانند الگوی آیت‌الله جوادی)، تهیه سند جامع مرجعیت، و بررسی مرجعیت در قواعد و مسائل دانش سیاسی امکان‌پذیر است. در نتیجه، این پژوهش ضمن اثبات مرجعیت علمی قرآن در دانش سیاسی، راهکارهای عملیاتی برای پیاده‌سازی آن را نیز ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Quiddity, Rationale, and Mechanism of the Scientific Authority of the Holy Qur’an in Political Science

نویسنده English

MohammadAli Ghasemi
Mohammad Ali Ghasemi
چکیده English

The purpose of this research is the representation and explication of the "Scientific Authority of the Holy Qur’ān" in the arena of political science. This research, with an analytical approach and within the framework of second-order knowledge (philosophy of science), intends to reveal the principles, foundations, and prerequisites of this theory to pave the ground for the maximum use and correct productivity of Quranic teachings in the field of political science and to prevent probable errors in its application. Although the Holy Qur’ān was revealed as the strongest divine message for guidance and achieving complete felicity, and despite the necessity of analyzing its impacts on political science doubling with the practical realization of the Islamic government, its authority in politics remains neglected. Therefore, the main problem of the research is: What is scientific authority and how is it defined? What is the necessity of addressing the scientific authority of the Holy Qur’ān in political science? And with what mechanisms and methods is the authority of the Qur’ān realized and implemented for political knowledge? The main hypothesis is that the Holy Qur’ān, as the only heavenly book immune from error and distortion, possesses scientific authority regarding political science, and the rationale and mechanism of this authority are provable and implementable. The work method involves recognizing key concepts (especially scientific authority) and then justifying the necessity and mechanism of realizing authority using necessary reasons and documentation. The research findings showed that the desired scientific authority means "meaningful and comprehensive influence accompanied by presenting a suitable method and model." This authority, by possessing transcendent political propositions and systems, challenges the prevailing paradigm in political science and paves the ground for the formation of Qur’ān-based political knowledge. The rationale for raising the discussion of authority lies in clarifying the share of the Qur’ān in the Islamization of political knowledge. The mechanism for realizing authority is also possible through solutions such as training interdisciplinary specialists, selecting a model of religious science (such as the model of Ayatollah Jawadi), preparing a comprehensive document of authority, and examining authority in the rules and issues of political knowledge. Consequently, this research, while proving the scientific authority of the Qur’ān in political knowledge, also presents operational solutions for its implementation.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qur&rsquo
ān, Scientific Authority (Marja&lsquo
īyat), Political Science
آشوری، داریوش (1394). دانشنامه سیاسی: فرهنگ اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی. تهران: انتشارات مروارید.
آقابخشی‌، علی؛ افشاری‌راد، مینو (1374). فرهنگ علوم سیاسى. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ‌ایران.
آلن اف، چالمرز (1387). چیستى علم: درآمدی بر مکاتب علم‌شناسی. ترجمه سعید زیباکلام. تهران: انتشارات سمت.
ابن فارس، محمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، ج2.
ابن منظور، محمد بن مکرم‌ (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر‌، ج1.
ابوالحمد، عبدالحمید (1384). مبانى سیاست. تهران: انتشارات توس، چاپ دهم.
ارسطو (1385). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات طرح نو، چاپ دوم.
بابایی، غلامرضا؛ آقایی، بهمن (1394). فرهنگ علوم سیاسى. تهران: ویس.
بستان، حسین (1392). گامى به سوى علم دینى. قم: انتشارات حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
بهروزی لک، غلامرضا (1392). رویکردهاى مطالعات سیاسى قرآن. پژوهش‌های سیاست اسلامی، شماره 2.
تهانوی، محمدعلی (1996م). کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
جاسمی، محمد (1357). فرهنگ علوم سیاسى. گوتنبرگ.
جوادی آملی، عبدالله (1372). شریعت در آیینه معرفت. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.
جوادی آملی، عبدالله (1379). معرفت‌شناسى در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ سوم.
جوادی آملی، عبدالله (1386). سرچشمه اندیشه. تنظیم عباس رحیمیان. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ج4.
جوادی آملی، عبدالله (1393). حق و تکلیف. تنظیم مصطفی خلیلی. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ دوم.
خامنه‌ای، سید علی (28/7/1388). با بانوان قرآن‌پژوه. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8259
خسروپناه، عبدالحسین (1386). دیده‌بانی: نظریه دیدبانی (فلسفه‌ مضاف تاریخی- منطقی به‌مثابه نظریه تحول در علوم). اندیشه نوین دینی، 3(10).
خمینی، سید روح‌الله (1371). چهل حدیث. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ دوم.
خمینی، سید روح‌الله (1391). صحیفه امام. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج13.
رضائی اصفهانی، محمدعلی (1396). مرجعیت علمی قرآن کریم. سلسله منشورات کنگره بین‌المللی قرآن و علوم انسانی. قم: ترجمه و نشر المصطفی.
زارع قراملکی، محمد (1389). اصول تفکر سیاسى در قرآن. تهران: کانون اندیشه جوان‏‏.
سروش، عبدالکریم (1370). قبض و بسط تئوریک شریعت: نظریه تکامل معرفت دینی. انتشارات صراط.
سوزنچی، حسین (1389). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
صدر، محمدباقر (1408ق). اقتصادنا. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
صدر، محمدباقر (1429ق). الاسلام یقود الحیاة، المدرسة الاسلامیة. قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
طباطبایی، سید محمدحسین (1374). اصول فلسفه و روش رئالیسم. با مقدمه و شرح مرتضی مطهری. انتشارات صدرا، چاپ چهارم، ج1.
طوسی، محمدرضا؛ عالمی، عبدالرؤف (1396). رابطه مرجعیت علمی قرآن با جهانی، جاودانگی و جامعیت قرآن. در: مجموعه مقالات قرآن و علوم انسانی. قم: نشر المصطفی.
طوسی، نصیرالدین (1360). اخلاق ناصرى. تهران: انتشارات خوارزمی، چاپ دوم.
عالمی، عبدالرؤف (1396). مرجعیت علمی قرآن کریم در حوزه علوم انسانی (مجموعه مقالات). قم: نشر المصطفی.
عظیمی، محمدشریفة (1396). چیستی و چگونگی مرجعیت قرآن در علوم انسانی. در: مجموعه مقالات قرآن و علوم انسانی. قم: نشر المصطفی.
فاستر، مایکل (1358). خداوندان اندیشه سیاسى. ترجمه جواد شیخ الاسلامی. تهران: امیرکبیر، ج1.
فراتی، عبدالوهاب (1390). دانش سیاسى در حوزه علمیه قم. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کوهن، توماس (1369). ساختار انقلاب‌های علمی. ترجمه احمد آرام. تهران: سروش.
گلشنی، مهدی (1385). از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
لک‌زایی، نجف (1381). اندیشه سیاسى صدرالمتألهین. قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
مارش، دیوید (1392). روش و نظریه در علوم سیاسى. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391/ الف). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391/ ب). آموزش فلسفه. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
مصباح یزدی، محمدتقی، (1392). رابطه علم و دین. تحقیق و نگارش علی مصباح. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
معین، محمد (1371). فرهنک فارسى. تهران: انتشارات امیرکبیر، ج3.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج3.
میرباقری، مهدی (1389). جهت‌داری علوم از منظر معرفت‌شناسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
نصر، سید حسن (1384). جوان مسلمان و دنیای متمدن. ترجمه مرتضی اسعدی. تهران: طرح نو.
نظرزاده، عبدالله (1396). فرهنگ اصطلاحات مفاهیم سیاسی قرآن کریم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
نوابخش، مهرداد؛ کریمی، فاروق (1388). واکاوى مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو. مطالعات سیاسی، 1(3).
وینسنت، اندرو (1383). نظریه‌هاى دولت. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هابز، توماس (1385). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هالینگدیل، رجینالد (1387). در تاریخ فلسفه غرب. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران: انتشارات ققنوس.