سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

تبیین ارز دیجیتال با رویکرد فقه حکومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
10.22034/sm.2022.1972256.1961
چکیده
امروزه پیشرفت علم و تکنولوژی در بستر فضای مجازی با رشد چشمگیری همراه بوده و همین موضوع، دولت و ملت‌ها را در یک دهکده جهانی قرار داده است. ارزهای دیجیتال به عنوان یکی از نتایج برجسته توسعه فناوری اطلاعات، نظام مالی بین‌المللی و داخلی را با تحولات جدی مواجه کرده‌اند. با توسعه این ارزها، بخش عظیمی از علاقه‌مندان به جهت کسب سود، درصدد به‌کارگیری و استفاده از این فناوری نوین برآمده‌اند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل ابعاد فقهی ارزهای دیجیتال با تمرکز بر رویکرد فقه حکومتی و بررسی مشروعیت آن در چارچوب نظام حقوقی اسلام است. سؤال اصلی این است که ارز دیجیتال از منظر فقه حکومتی، که ناظر بر مصالح کلان جامعه و حفظ نظام اسلامی است، چگونه قابل تحلیل می‌باشد و آیا حاکم اسلامی می‌تواند برای آن در منطقه الفراغ قانون‌گذاری کند؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر روش اجتهادی ابداعی در متون فقهی موسوم به «فقه نظریه» است که توسط شهید صدر پایه‌گذاری شده و به دنبال کشف نظریه‌های کلان اسلامی در عرصه‌های مختلف است. نتایج نشان داد که از منظر فقه حکومتی، بر مبنای قواعدی چون «قاعده حفظ نظام» و «اصل مصلحت» که در مبانی فقهی مورد تأکید و تصریح قرار گرفته‌اند، می‌توان مسائل مستحدثه‌ای همچون ارزهای دیجیتال را تبیین نمود. ارز دیجیتال به دلیل ماهیت غیرمتمرکز و خارج از کنترل قدرت‌های سلطه‌گر، می‌تواند به عنوان راهکاری مناسب برای دور زدن تحریم‌های اقتصادی علیه ایران و حفظ منافع ملی مورد استفاده قرار گیرد. در شرایطی که حفظ نظام اسلامی و تأمین مصالح عمومی ایجاب نماید، حاکم اسلامی این اختیار را دارد که در چارچوب مصلحت و شریعت، قوانینی را برای استفاده مشروع و کنترل‌شده از ارزهای دیجیتال وضع نماید. بنابراین، به‌کارگیری این فناوری نه‌تنها منعی ندارد، بلکه می‌تواند به ابزاری برای تقویت نظام اسلامی در برابر فشارهای خارجی تبدیل شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explication of Digital Currency with a Governmental Jurisprudence Approach

نویسندگان English

Abbas Jalili 1
Marzieh Pilehvar 2
Ali Sadeghi Shahpar 2
1 PhD., Student, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
2 Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran
چکیده English

Today, the advancement of science and technology in the context of cyberspace has been accompanied by significant growth, and this very subject has placed governments and nations in a global village. Digital currencies, as one of the prominent results of information technology development, have confronted the international and domestic financial systems with serious transformations. With the development of these currencies, a vast section of enthusiasts has set out to employ and use this modern technology to gain profit. The main objective of this research is to explicate and analyze the jurisprudential dimensions of digital currencies with a focus on the approach of Fiqh Hukūmatī (Governmental Jurisprudence) and to examine its legitimacy within the framework of the Islamic legal system. The main question is how digital currency can be analyzed from the perspective of Governmental Jurisprudence, which observes the macro interests of society and the preservation of the Islamic system, and whether the Islamic ruler can legislate for it in the Minṭaqat al-Farāgh (Legislative Vacuum). The research method is descriptive-analytical and based on the innovative Ijtihādī method in jurisprudential texts known as "Fiqh al-Naẓarīyah" (Theory Jurisprudence), which was founded by Shahīd (Martyr) Sadr and seeks to discover macro Islamic theories in various arenas. The results showed that from the perspective of Governmental Jurisprudence, based on rules such as the "Rule of Ḥifẓ an-Niẓām" (Preservation of the System) and the "Principle of Maṣlaḥah" (Expediency), which have been emphasized and stipulated in jurisprudential foundations, newly emerged issues like digital currencies can be explicated. Due to its decentralized nature and being outside the control of domineering powers, digital currency can be utilized as a suitable mechanism for bypassing economic sanctions against Iran and preserving national interests. In conditions where the preservation of the Islamic system and the provision of public interests require it, the Islamic ruler has the authority to enact laws for the legitimate and controlled use of digital currencies within the framework of Maṣlaḥah and Sharī‘ah. Therefore, employing this technology not only faces no prohibition but can also become a tool for strengthening the Islamic system against foreign pressures.

کلیدواژه‌ها English

Digital Currency
Fiqh Hukūmatī
Maṣlaḥah
Rule of Ḥifẓ an-Niẓām
Sanctions
آذرنیوار، محمد (1396). ده دلیل که چرا ارزهای دیجیتال اقتصاد ایران را متحول خواهند کرد. قابل دسترس در:
https://arzdigital.com/blog/10-ways-digital-currencies-will-change-the-iran
آقانظری، حسن؛ غفوری چرخابی، حسین (1389). مقوم مثلیت پول‌های اعتباری. جستارهای اقتصادی، 6(13):
ص128- 103.
ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله (1404ق). شرح نهج‌البلاغه. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ سوم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1408ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج 12.
ابوالحمد، عبدالحمید (1384). مبانی علم سیاست. تهران: نشر توس، چاپ دهم.
احمدی، حسین (1396). نقش بورس در نظام مالی اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما سید عبدالمحمد ثابت. پژوهشگاه آموزش عالی علوم انسانی.
اسلامی، رضا (1387). اصول فقه حکومتی (گفتگو با جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
اشتراوس، لئو (1383). فلسفه سیاسی چیست. ترجمه فرهنگ رجایی. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ سوم.
ایازی، محمدعلی (1386). مالک‌های احکام و شیوه‌های استشکاف آن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ایزدهی، سید سجاد (1362). نقد نگرش حداقلی در فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ایزدهی، سید سجاد (1392). ضوابط مصلحت در فقه شیعه. سیاست متعالیه، 1(1): ص58-29.
جلالی فراهانی، امیرحسین (1389). درآمدی بر آیین دادرسی کیفری جرائم رایانه‌ای. تهران: خرسندی، چاپ دوم.
جمال‌زاده، ناصر؛ باباخانی، مجتبی (1396). کاربرد قاعده حفظ نظام در فقه سیاسی امام خمینی. علوم سیاسی، 13(1)،
ص39-5.
حلّی، محمد بن منصور (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ج 2.
خمینی، سید روح‌الله (1370). صحیفه امام. تهران: نشر فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ سوم، ج 2.
‌خمینی، سید روح‌الله (1373). ولایت فقیه- حکومت اسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ بیستم.
خمینی، سید روح‌الله (1409ق). تحریر الوسیله. قم: موسسه مطبوعات درالعلم، ج 1.
خمینی، سید روح‌الله (1415ق). البیع. قم: مؤسسه نشر الاسلامی، چاپ سوم، ج 2.
خمینی، سید مصطفی (1418ق). تحریرات فی الاصول. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج1.
راغب اصفهانی، ابوالقاسم (1392). مفردات الفاظ القرآن. ترجمه‌ سید غلامرضا خسروی. تهران: مرتضوی.
رجبی، ابوالقاسم (1397). ارز مجازی: قانونگذاری در کشورهای مختلف و پیشنهادها برای ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
رضایی صدرآبادی، محسن؛ محمدی‌پور، احمد (1398). تحلیل برخی ابعاد فقهی- اقتصادی پول‌های مجازی (مطالعه موردی بیت کوین). معرفت اقتصاد اسلامی، 6(21): ص57-30.
رفیعی، عقیل (1397). نیازهای ارز دیجیتال در نظام حقوق کیفری ایران. مشهد: همایش مدیریت و تجارت الکترونیک با رویکرد اقتصاد مقاومتی.
ریترز، جورج (بی‌تا). نظریه جامعه‌شناختی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثالثی. تهران: نشر علمی، چاپ دهم.
سیاه بدی کرمانشاهی، سعید؛ کناری‌زاده، حمیدرضا (1396). بررسی اجمالی مقررات ارز دیجیتال و مفاهیم حقوقی آن. حقوق فارس، 1(1)، ص167-149.
شاکری، محمدعلی؛ خوشخو، مهدی (1398). پدیده رمزارز: مخاطرات، فرصت‌ها و نحوه سیاستگذاری. تهران: پژوهشکده تحقیقات راهبردی.
شریعتی، روح‌الله (1378). قواعد فقه سیاسی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
صدر، سید محمدباقر (1421ق). فلسفتنا (موسوعة الشهید الصدر). قم: مرکزالأبحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر، چاپ سوم، ج 1.
صدر، سید محمدباقر (1424ق). اقتصادنا. قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
صف آرا، غلامرضا؛ آل طاها، سید حسین (1397). ماهیت حقوقی ارز الکترونیک بیت کوین. کازرون: دومین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت حقوق.
ضیایی‌فر، سعید (1391). درآمدی بر رویکرد حکومتی به فقه (مجموعه مقالات و نشست‌ها). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1985م). مجمع البحرین. بیروت: دار و مکتبه الهلال، ج 6.
علیدوست، ابوالقاسم (1388). فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
غزالی، محمد بن محمد (1413ق). المستصفی من علم الاصول. بیروت: دار الکتب العلمیه، ج 1.
غزالی، محمد بن محمد (1988م). شفاء الغلیل فی بیان شبه و المخیل و مسالک التعلیل. بیروت: دار الکتب.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق). ترتیب کتاب العین. قم: منشورات الهجره، چاپ دوم، ج 8.
مجلسی، محمدباقر (1404ق). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار(ع). بیروت: موسسه الوفاء، چاپ دهم، ج 31.
محمودی، اصغر (1398). تحلیل ارزهای مجازی در پرتو فقه، حقوق و مطالعات حقوق تطبیقی. مطالعات حقوق خصوصی، 46(3): ص522-503.
مصطفوی، حسن (1374). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ سوم.
مطهری، مرتضی (1372). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: صدرا، چاپ چهارم، ج 2.
معینی علمداری، جهانگیر (1379). پارادوکس‌های نظریه مصلحت عمومی. نامه فلسفه، 5(8)، ص222-194.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الامالی، قم: کنگره شیخ مفید، چاپ نهم.
ملک افضلی اردکانی، محسن (1390). قاعده حفظ نظام و آثار آن (با تأکید بر نظام سیاسی اسلام). رساله دکتری. دانشکده الهیات و معارف اسلامی، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری.
منتظری، حسینعلی (1408ق). دراسات فی ولایه الفقهیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم: المرکز العاملی للدراسات الاسلامیه، چاپ ششم، ج 1.
نائینی، میرزا محمدحسین (1424ق). تنبیه الامه و تنزیه المله. محقق سید جواد ورعی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. مصحح: شیخ عباس قوچانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ج 21.
نمازی، حسین (1386). نظام‌های اقتصادی. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم.
Abu-Bakar, M.M. (2018). Shariah Analysis of Bitcoin Cryptocurrency and Blockchain.    
URL= https://blossomfinance.com/bitcoin-working-paper
Fauzi, M.A., Paiman, N. & Othman, Z. (2020). Bitcoin and Cryptocurrency Challenges Opportunities and Future Works. Journal of Asian Finance Economics and Business, 7(8), p. 695-704.
Mufti Faraz, A. (2017). Money and Bitcoin According to Islamic Law and Economics.      
URL= https://www.lopp.net/pdf/theses/Bitcoin-Shariah-Compliant.pdf