سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

دیپلماسی ‌عمومی ‌اسلامی: راهبرد‌ها و تاکتیک‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران
10.22034/sm.2025.1988889.2027
چکیده
دیپلماسی عمومی رویکردی‌ نو در سیاست خارجی دولت‌ها بوده که در قبال ملت‌ها به‌کار گرفته می‌شود و نخبگان و افکار عمومی را هدف قرار می‌دهد. دیپلماسی عمومی به اندازة حکومت و دولت قدمت دارد، اما برای اولین ‌بار این ‌مفهوم در سال 1965، توسط ادموند گولیون در معنای‌ مدرن آن به‌کار رفت. امروزه این‌ مفهوم، مطالعات و تحقیقات‌ وسیعی را در مجامع‌ علمی غرب به‌ خود اختصاص داده و آن را برخوردار از مدل‌های متعدد، راهبردها و تاکتیک‌های مختلف ساخته ‌است. اگرچه این مفهوم تولید شده در ادبیات ‌اسلامی نیست، اما از این منظر، ظرفیت‌های شکلی و محتوایی آن از غنای خاصی برخوردار می‌باشد. به گونه‌ای که می‌توان مدعی ‌شد مؤلفه‌های راستین و راهبردها و تاکیتک‌های آن را می‌بایست در منابع و اندیشه اسلامی جست‌وجو نمود. از منظر اسلامی، جهان «دارالدعوه» یعنی مکان دعوت مردم به ‌‌سوی توحید، کمال و سعادت است و از این‌رو همة ملت‌ها مخاطب ‌دیپلماسی عمومی دولت اسلامی ‌هستند که با راهبردها و تاکتیک‌های مختلف به جذب آنها همت می‌گمارد. پرسش اساسی این ‌است که: ‌‌راهبردها و تاکتیک‌های دیپلماسی عمومی اسلامی در قبال‌ ملت‌ها و به ‌‌منظور جذب‌ ‌‌آنها به‌ اسلام چیست؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و «بصیرت‌افزایی‌ و بیدارسازی ملت‌ها»، «مقاوم‌سازی مستضعفین جهان»، «تألیف ‌قلوب»، «هجرت برای دعوت»، «بکارگیری قدرت بازدارندگی» به عنوان مهم‌ترین تاکتیک‌های دیپلماسی عمومی اسلامی در قبال‌ ملت‌ها و به ‌‌منظور جذب‌ ‌‌آنها به‌ اسلام شناسایی شدند. این راهبردها ضمن آنکه چهرة انسانی و صلح‌طلبی دولت اسلامی را به جهانیان نشان می‌دهند، باعث جذب آنها به اسلام و ارزش‌های آن نیز می‌شوند. همچنین، تحولات‌ ایجابی بنیادین و بدیعی را از خود برجای گذاشته و موجب گسترش ‌اسلام در میان ملت‌های دور و نزدیک می‌گردند و همواره از توانایی‌ بالایی در ایجاد جذابیت و تأثیرگذاری بر ملت‌ها برخوردارند؛ که اگر به‌درستی در دیپلماسی عمومی دولت‌ ‌اسلامی فعال شوند، می‌توانند مولّد قدرت نرم باشند و دل‌ها و ملت‌های ‌زیادی را به اسلام جذب نمایند. امروزه، مؤلفه‌هایی مانند جهانی‌‌شدن، توسعۀ ‌فناوری، رسانه‌های ‌فراگیر، تجارت‌ جهانی، توریسم و جامعۀ مدنی ‌جهانی، راه را برای اثرگذاری دیپلماسی عمومی اسلامی و راهبردها و تاکتیک‌های آن بیش از پیش گشوده‌‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Islamic Public Diplomacy: Strategies and Tactics

نویسندگان English

Mahdi Omidi 1
MohammadAli Bayani 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Imam Khomeini Educational and Research Institute; and member of the Political Studies Association of the Seminary, Qom, Iran
2 PhD. student, Department of Political Science, Imam Khomeini Educational and Research Institute; and member of the Political Studies Association of the Seminary, Qom, Iran
چکیده English

Public diplomacy represents a novel approach in states' foreign policy, employed toward nations while targeting elites and public opinion; although as ancient as governance itself, this concept was first utilized in its modern sense by Edmund Gullion in 1965. Today, it commands extensive scholarly research in Western academic circles, developing multiple models, diverse strategies, and varied tactics. While not originating from Islamic discourse, its structural and substantive capacities possess particular richness from this perspective—such that authentic components, strategies, and tactics must be sought within Islamic sources and thought. From an Islamic viewpoint, the world constitutes the "Abode of Invitation" (dār al-daʿwah), summoning humanity toward monotheism, perfection, and felicity; thus, all nations are addressees of the Islamic state's public diplomacy, which endeavors to attract them through various strategies and tactics. The core research question is: "What are the strategies and tactics of Islamic public diplomacy toward nations to attract them
to Islam?" Employing a descriptive-analytical method, "insight cultivation and awakening of nations," "resilience-strengthening of the global oppressed" (mustaḍʿafīn), "conciliation of hearts" (taʾlīf al-qulūb), "migration for propagation" (hijrah for daʿwah), and "deterrence capability utilization" were identified as the principal tactics of Islamic public diplomacy toward nations for attracting them to Islam. These strategies simultaneously demonstrate the humanistic and peace-seeking character of the Islamic state to the world while attracting others to Islam and its values; moreover, they generate profound, novel, and positive transformations, propagating Islam among distant and proximate nations, perpetually exhibiting high efficacy in creating appeal and influencing nations—which, if properly activated in the Islamic state's public diplomacy, can generate soft power and attract numerous hearts and nations to Islam. Presently, elements such as globalization, technological advancement, pervasive media, global trade, tourism, and global civil society have increasingly paved the way for the effectiveness of Islamic public diplomacy and its strategies and tactics.

کلیدواژه‌ها English

Islamic public diplomacy, Strategy and tactics, The oppressed (mustaḍʿafīn), Power
قرآن‌‌ کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن ‌کثیر، ابی‌‌الفداء ‌اسماعیل ‌‌بن‌‌‌ کثیر (1408ق). البدایه و النهایه. بیروت: دار احیاء ‌التراث ‌‌العربی، موسسه ‌التاریخ ‌العربی.
ابن ‌هشام، عبدالملک ‌بن‌‌ هشام (1355ق). السیرة‌ النبویة. بیروت: دار احیاء ‌التراث ‌‌العربی، ج4.
احمدی ‌‌میانجی، علی (1419ق). مکاتیب ‌‌الرسول(ص). تهران: دار الحدیث، ج2.
اخوان‌‌‌ کاظمی، بهرام (1392). دیپلماسی و رفتار بین‌‌‌‌المللی در اسلام. تهران: سمت.
افتخاری، علی اصغر (1377). سیره تبلیغی پیامبر اکرم(ص)؛ درآمدی بر سیاست‌ تبلیغی ‌اسلام در عصر ارتباطات. تهران: نشر سازمان ‌تبلیغات.
ایزدی، فواد (1390). دیپلماسی عمومی ‌آمریکا در قبال ‌ایران. تهران: دانشگاه ‌امام ‌صادق(ع).
بشیر، حسن (1395). دیپلماسی ‌گفتمانی: تعامل ‌‌سیاست، فرهنگ و ارتباطات. تهران: دانشگاه ‌امام‌ صادق(ع).
بیلیس، جان؛ اسمیت، استیو (1383). جهانی ‌شدن‌ سیاست: روابط‌‌ بین‌‌‌الملل در عصر نوین. ترجمه ‌ابوالقاسم راه‌چمنی. تهران: مؤسسه‌‌ فرهنگی ‌مطالعات و تحقیقات‌ بین‌‌‌‌المللی ابرار معاصر.
پانی‌پتی، ثناءالله (1412ق). التفسیر المظهری. کویته: مکتبة ‌رشدیة، ج10.
جمشیدی، محمدحسین (1390). دیپلماسی‌‌ پیامبر(ص). تهران: سازمان ‌تبلیغات ‌‌اسلامی.
حمیدالله، محمد (1374). نامه‌ها و پیمان‌های‌ سیاسی‌ حضرت‌ محمد(ص) و اسناد صدر اسلام. ترجمه سید محمد حسینی. تهران: سروش.
خانی، محمدحسن (1384). دیپلماسی ‌‌فرهنگی و جایگاه ‌آن در سیاست‌‌ خارجی ‌کشورها. ‌دانش‌ ‌‌سیاسی، شماره ‌2.
خسروی، محمدعلی؛ ‌جباری ‌ثانی، عباسعلی (1390). ظرفیت ‌فرهنگی ‌ج.ا.ا در دیپلماسی عمومی. ‌مطالعات‌ ‌سیاسی، 3(11).
درخشه، جلال؛ ‌غفاری، مصطفی (1390). دیپلماسی عمومی ج.‌ا.ا در جهان ‌اسلام: فرصت‌ها، اقدامات، اولویت‌ها و دستاوردها. ‌مطالعات‌ فرهنگ ارتباطات، 12(16).
ذهارنا، روندا (1392). دیپلماسی‌ عمومی و ارتباطات ‌‌استراتژیک‌‌ آمریکا پس از 11 سپتامبر. ترجمه ‌مهدی ‌ذوالفقاری. تهران: دانشگاه ‌امام ‌صادق(ع).
سجادی، عبدالقیوم (1383). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. قم: مؤسسه‌ بوستان ‌‌کتاب.
سنجابی، علی‌رضا (1375). استراتژی و قدرت ‌نظامی. تهران: بی‌نا.
سیف‌زاده، سید حسین (1384). نظریه‌ها و تئوری‌های ‌مختلف در روابط‌‌ بین‌‌الملل‌ فردی- جهانی ‌شده: مناسبت و کارآمدی. تهران: دفتر مطالعات ‌‌سیاسی و بین‌المللی.
صانعی، مرتضی (1391). بررسی ‌تطبیقی ‌دعوت ‌‌اسلامی و تبشیر مسیحی و راهکارهای ‌عملی ‌دعوت ‌‌اسلامی. قم: مؤسسه ‌آموزشی ‌و پژوهشی‌ امام ‌خمینی.
طبری، محمد بن‌ جریر (1363). تاریخ‌‌ طبری. ترجمه‌ ابوالقاسم ‌‌پاینده. تهران: انتشارات ‌‌اساطیر، ج3.
عمید زنجانی، عباسعلی (1379). فقه ‌‌سیاسی: حقوق ‌تعهدات ‌‌بین‌‌‌‌المللی و دیپلماسی در اسلام. تهران: سمت.
فاطمی ‌‌‌صدر، امیر (1393). دیپلماسی عمومی جمهوری‌‌ اسلامی ‌‌ایران (مطالعه ‌موردی: لبنان). تهران: دانشگاه ‌امام ‌صادق(ع).
فائزی، علی (1378). سیاست ‌‌خارجی ‌پیامبر اسلام(ص). قم: زائر.
کالینیز، جان‌ ام (1370). استراتژی ‌بزرگ (اصول و رویه‌ها). ترجمه ‌کوروش‌‌ بایندر. تهران: وزارت ‌‌خارجه.
گئورگیو، کنستانتین ‌ویرژیل (1376). محمد(ص) پیغمبری‌ که از نو باید شناخت. ترجمه ‌ذبیح‌‌الله ‌منصوری. تهران: زرین.
مانهایم، یارول‌ بی (1390). دیپلماسی عمومی راهبردی و سیاست ‌‌خارجی ‌‌آمریکا؛ گسترش‌ نفوذ. ترجمه‌ حسام‌‌الدین ‌آشنا و محمدصادق ‌اسمعیلی. تهران: دانشگاه ‌امام ‌صادق(ع).
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء ‌التراث ‌‌العربی، ج75، 108.
مصباح‌‌ یزدی، محمدتقی (1380). نظریه ‌سیاسی‌‌ اسلام. قم: مؤسسه ‌امام ‌خمینی.
مفید، محمد بن ‌محمد بن ‌‌‌النعمان (1390). الارشاد فی ‌معرفة ‌حجج‌ الله ‌علی ‌العباد. قم: تهدیب، ج2.
موسوی، سید محمد (1384). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. تهران: دانشگاه ‌پیام‌ نور.
مولوی، جلال‌‌الدین‌ محمد بن ‌‌محمد (1371). مثنوی ‌‌معنوی. تهران: امیرکبیر.
میلسن، ژان (1387). دیپلماسی عمومی نوین: کاربرد قدرت‌ نرم در روابط ‌بین‌‌الملل. ترجمه ‌رضا کلهر و محسن ‌روحانی. تهران: دانشگاه ‌امام‌ صادق(ع).
نوروزی خیابانی، مهدی (1380). فرهنگ لغات و اصطلاحات سیاسی. تهران: نشر نی.
هیوود، اندرو (1396). سیاست‌‌ جهانی. ترجمه‌ عبدالرحمان‌‌ عالم. تهران: قومس.
Berridge, G.R. (2002). Diplomacy: theory and practice. New York: Palgrave.
Melissen, J. & Fernandez, A.M. (2011). Consular affairs and diplomacy. Leiden; Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
Snow, N. & Taylor, P.M. (2009). Routledge Handbook of Public Diplomacy. London: Routledge.