سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

بازخوانی ایده امت اسلامی در نظام بین‎الملل معاصر از منظر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق و فقه اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
3 استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران
10.22034/sm.2023.2003739.2076
چکیده
تشکیل اجتماع منسجم و متحدی از مسلمانان در دنیای امروز با توجه به شرایط خاص حاکم بر جهان، ضرورت و نیازی انکارناپذیر است. «امت واحده» مفهوم سازمان‎دهنده و مرکزی برای تمام مسلمانان است. چگونگی شکل‌گیری این مفهوم در نظام بین‌الملل معاصر از ویژگی‌هایی همچون جهانی شدن برخوردار است، که در پژوهش حاضر مورد بررسی قرار گرفته است. حضور دولت- ملت‌های مسلمان و کنشگری یکپارچه و مجزای از هم آنها موجب ابهام در مفهوم امت اسلامی شده است. تشکیل امت واحده اسلامی مورد تأکید قرآن کریم و آموزه‎های به‌جامانده از سیرۀ معصومین(ع) است. براساس هر دو منبع مهم اسلامی یعنی آیات و روایات، امت‌سازی یکی از مهم‌ترین پروژه‌های اسلام است. در دوران معاصر نیز این امر را نمی‌توان مورد غفلت قرار داد. هم آیات و هم روایات، تلاش کرده‌اند که سازوکاری را برای تأسیس امت اسلامی طراحی نمایند. این سازوکار را در دورۀ معاصر نیز می‌توان استخراج کرد و به‌کار بست و سویه‌هایی از تأسیس امت اسلامی را به منصۀ ظهور رساند. تا مفهوم امت اسلامی، به مفهومی مبهم تبدیل نشود. به نظر می‌رسد در پاسخ به مسئله چگونگی شکل‎گیری امت اسلامی می‎توان به تنزل عقلی و تدریجی این مفهوم اشاره کرد و اینکه تأسیس امت اسلامی در نظام بین‎المللی جهانی شده که کنشگران اسلامی در آن به صورت دولت- ملت‎های مجزا از هم حضور دارند، امکان‎پذیر نبوده، بلکه تأسیس اتحادیه‎های اسلامی و حرکت به سمت همگرایی میان کشورهای اسلامی می‎تواند به عنوان جایگزینی برای آن باشد. فرایندی که پیش‌تر با تأسیس سازمان‎هایی نظیر کنفرانس اسلامی و یا امروزه کشورهایی همچون مالزی با تأسیس اتحاد اسلامی آن را در دستور کار قرار داده‎اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reexamining the Idea of the Islamic Ummah in the Contemporary International System from the Perspective of Qurʾānic Verses and Ḥadīths

نویسندگان English

Atefe Khorramie Arani 1
Hossein Javan Arasteh 2
Vahid Nekoonaam 3
1 PhD., Student, Department of Public Law, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law and Social Jurisprudence, Hawza and University Research Institute, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran.
چکیده English

Establishing a cohesive and united Muslim community in today’s world, considering the prevailing global conditions, is an undeniable necessity and need. The notion of the ummah wāḥidah (single unified community) serves as the organizing and central concept for all Muslims. The formation of this concept within the contemporary international system possesses characteristics such as globalization, which is analyzed in the present study. The presence of Muslim nation-states and their fragmented and isolated actions have led to ambiguity in the concept of the Islamic ummah. The establishment of the ummah wāḥidah is emphasized in the Noble Qurʾān and the teachings derived from the sīrah of the maʿṣūmīn (infallibles, peace be upon them). According to both major Islamic sources—Qurʾānic verses and ḥadīths—the formation of the ummah is one of Islam’s most important projects. This matter must not be neglected in the contemporary period. Both the verses and the traditions have sought to devise mechanisms for the founding of the Islamic ummah. These mechanisms can be extracted and implemented even in the contemporary era to manifest aspects of the ummah’s establishment so that the concept of the Islamic ummah does not become ambiguous. It appears that in answering the question of how the Islamic ummah can be formed, one must refer to the intellectual and gradual decline of this concept. In a globalized international system where Islamic actors exist as separate nation-states, the establishment of the ummah is not feasible. Rather, the formation of Islamic unions and moving towards convergence among Islamic countries may serve as an alternative. This process has previously been pursued through the establishment of organizations like the Organization of Islamic Cooperation and is now on the agenda of countries like Malaysia through the establishment of an Islamic alliance.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Ummah
Muslim World
International System
Islamic Unity
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
بابایی، احمدعلی (1382). برگزیده تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج3.
بانو امین اصفهانی، سیده نصرت (1361). مخزن العرفان در تفسیر قرآن. تهران: نشر نهضت زنان مسلمان، ج5.
بلاغی نجفی، محمدجواد (1420ق). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: بنیاد بعثت، ج1.
حرّعاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: موسسه آل البیت(ع)، ج16، 12، 18.
حسینی همدانی، سید محمدمهدی (1404ق). انوار درخشان. تهران: کتابفروشی لطفی، ج3.
حلّی، مقداد (1425ق). کنز العرفان فی فقه القرآن. قم: انتشارات مرتضوی، ج2.
خامنه‌ای، سید علی (26/1/1369). بیانات در دیدار با اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل بیت. قابل دسترس در:
خامنه‌ای، سید علی (26/8/1377). بیانات در دیدار با کارگزاران نظام. قابل دسترس در:
صادقی تهرانی، محمد (1365). الفرقان فی التفسیر القرآن بالقرآن. قم: انتشارات فرهنگ اسلامی، ج12، 23.
طباطبایی، سید محمدحسین (1417ق). المیزان فی التفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ج9-10، 16، 18.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، ج9.
طوسی، محمد (بی‌‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج 2.
عاملی (شهید اول)، محمد (بی‌تا). رسائل الشهید الاول. بی‌نا.
عبدخانی، ماجده (1396). ضرورت اتحاد و اخوت اسلامی از منظر قرآن و حدیث. قرآنی کوثر، شماره 60.
غرسبان روزبهانی، مرتضی (1396). ضرورت وحدت اسلامی و راهکارهای تحقق آن. مبلغان، شماره 221.
فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ج27.
فیرحی، داوود (1391). تاریخ تحول دولت در اسلام. قم: دانشگاه مفید.
فیض کاشانی، محسن (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات صدرا، ج1.
قدسی، علی (1386). امت واحده در قرآن کریم. بینات، شماره 54.
قرائتی، محسن (1383). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ج4، 23، 10.
قرشی، سید علی‌اکبر (1377). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت، چاپ سوم، ج4.
کعبی، عباس (1395). تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اصول قانون اساسی. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، ج2.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الفروع المن الکافی. تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج3-1.
مدرسی، سید محمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: کتابفروشی علمی، ج4.
مصاحبه کیهان هوایی با آیت‌الله مصباح یزدی، (12/4/1367).
مطهری، مرتضی (1391). یادداشت‌های استاد مطهری. تهران: صدرا، ج2.
مظفر، محمدرضا (1410ق). اصول الفقه. قم: بوستان کتاب، ج2.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوازدهم، ج2-3، 7-8، 16.
منتظری، حسینعلی (1409ق). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ترجمه محمود صلواتی و ابوالفضل شکوری. قم: موسسه کیهان، ج5.
نوری (محدث)، میرزا حسن (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: موسسه آل البیت، ج7.