سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

انسجام مذهبی در ایران امروز؛ مبتنی‌بر دیدگاه خبرگانی و روش داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، مرکز پژوهشی مبنا، و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران
2 استادیار، مرکز پژوهشی مبنا، قم، ایران
10.22034/sm.2024.1990299.2040
چکیده
همبستگی اجتماعی در ایران امروز ارتباط مستقیمی با انسجام مذهبی دارد، چراکه حضور مذاهب اهل سنّت در کنار مرزها و امتداد اجتماعی آن در کشورهای همسایه و برخی عقب‌ماندگی‌های این مناطق، برای نظام اسلامی چالش‌زا شده است. پس از تأسیس جمهوری اسلامی ایران، در چند برهه زمانی شکاف مذهبی در ایران فعال شد. شکل‌گیری گروه‌های تروریستی همچون جندالله، نشانه این شکاف مذهبی است. بر این اساس پژوهش حاضر با محوریت این پرسش که «راهبردهای تقویت انسجام مذهبی در ایران چیست؟»، مطالعه انسجام مذهبی را مدنظر قرار داده است. داده‌ها در مصاحبه با هفت استاد متخصص این حوزه جمع‌آوری شده و با روش داده‌بنیاد تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد عوامل رشد انسجام مذهبی، مبانی اصیل اسلامی مبتنی بر آموزه‌های اهل بیت(ع)، کارآمدی کلی نظام و فرافرقه‌ای بودن نظام اسلامی است و عوامل افت انسجام مذهبی نیز تلاش دشمن برای اختلال در انسجام مذهبی، ناکارآمدی نظام در برخی مناطق حاشیه‌ای و توسعه نامتوازن و ضعف در عدالت توزیعی می‌باشد. در پایان مبتنی بر این یافته‌ها راهبردهایی پیشنهاد گردید که مهم‌ترین آنها «هژمون شدن فرهنگ اهل بیت(ع)»، «بسط گفتمان تمدن‌سازی اسلامی»، «مبارزه با جهل، افراط و تفریط‌گرایی»، «مشارکت دادن بیشتر اهل سنّت در عرصه‌‌های مدیریتی» و «جلوگیری از وابستگی علمی و مالی اهل سنّت داخل کشور به خارج از مرزها و کشورهای بیگانه» می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Religious Cohesion in Contemporary Iran: Based on Expert Perspectives and Grounded Theory Methodology

نویسندگان English

Seyed Saeid HashemiNasab 1
Mohamad Bagher Sedghy 2
1 Assistant Professor, Mabna Research Center, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Mabna Research Center, Qom, Iran
چکیده English

Social solidarity in contemporary Iran is directly linked to religious cohesion, particularly given the presence of Sunni communities along border regions and their social extensions into neighboring countries. These factors, coupled with developmental disparities in these areas, pose challenges for the Islamic system. Since the establishment of the Islamic Republic of Iran, there have been periods marked by active religious schisms, exemplified by the emergence of terrorist groups like Jundallah. This study, centered on the question, "What are the strategies for strengthening religious cohesion in Iran?" focuses on analyzing religious cohesion. Data were collected through interviews with seven domain experts and analyzed using grounded theory methodology. Findings indicate that factors promoting religious cohesion include authentic Islamic principles based on Ahl al-Bayt (peace be upon them) teachings, the overall efficacy of the system, and the supra-sectarian nature of the Islamic system. Conversely, factors undermining cohesion encompass adversarial efforts to disrupt religious unity, systemic inefficiencies in peripheral regions, uneven development, and weaknesses in distributive justice. Based on these findings, several strategies are proposed, notably: establishing the hegemony of Ahl al-Bayt (peace be upon them) culture, expanding the discourse on Islamic civilization-building, combating ignorance and extremism, increasing Sunni participation in managerial roles, and preventing the scientific and financial dependence of domestic Sunni communities on foreign entities.​

کلیدواژه‌ها English

Religious Cohesion
Expert Approach
Grounded Theory Methodology
قرآن کریم.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
آزاد ارمکی، تقی؛ بهار، مهری (1377). بررسی مسائل اجتماعی. تهران: نشر جهاد.
بشیریه، حسین (1383). عقل در سیاست. تهران: نگاه معاصر.
بیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: کیهان.
دهخدا، علی اکبر (1342). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، ج8.
زندی، امیر؛ احمدیان، محمدرحیم؛ مهدی و موسوی. حسین (1401) سناریوهای آینده‌ تاثیر اقلیت‌های مذهبی در ارتقای امنیت ملی (مورد مطالعه اهل‌سنّت). مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلامی، شماره 4: ص1-25.
صالحی امیری، رضا (1388). انسجام ملی و تنوع فرهنگی. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
عرب‌پور، الهام؛ مهدی‌زاده، شراره (1399). فراتحلیل مطالعات نظم و انسجام اجتماعی در ایران. پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 9(17): ص73-113.
غنیمتی، حسن (1395). الگوهای مدیریت تنوعات فرهنگی و مذهبی و رابطه آن با شورش و انسجام. مطالعات میان‌فرهنگی، شماره 30.
فرزندی، عباسعلی (1391). وحدت و انسجام اسلامی از منظر مقام معظم رهبری. حبل المتین، 1(1).
مهرابی، امیرحمزه و همکاران (1390). معرفی روش‌شناسی نظریه داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی (ارائه یک نمونه). مدیریت فرهنگ سازمانی، 9(23): ص5-30.
میرلطفی، محمودرضا؛ علوی‌زاده، سیدامیرمحمد؛ هدایتی‌امین، خورشید (1394). بررسی انسجام اجتماعی در حفظ امنیت مرزی با تاکید بر تنوع قومی-مذهبی؛ مطالعه موردی شهرستان زابل. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، شماره 19: ص57-70.
نوعی باغبان، سید مرتضی و همکاران (1394). بررسی تأثیر دینداری درونی و بیرونی بر انسجام ملی (مطالعه موردی: شهروندان شهر مشهد). راهبرد اجتماعی فرهنگی، 4(14).
ویلم، ژان پل (1377). جامعه‌شناسی ادیان. ترجمه عبدالرحیم گواهی. تهران: تبیان.
Neuman, L. (1997). Social research methods: qualitative and quantitative approaches. 3d. ed. Boston: Allyn and Bacon.
Powell. R. (1999). Recent trends in research: amethodological essay. Library and Information Science Reserch, 21(1): p. 91-119.