سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

خوانشی دموکراتیک از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مشارکت سیاسی و مقایسه آن با الگوی مکفرسونی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق عمومی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
10.22034/sm.2024.559684.1921
چکیده
هدف پژوهش حاضر ارائه خوانشی دموکراتیک از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مشارکت سیاسی و مقایسه آن با الگوی مکفرسونی است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده، با واکاوی رویکرد متفکران معاصر نسبت به شاخصه‌‌ها و شروط دموکراسی و با عنایت به اینکه تأکید این پژوهش بر منظر هنجاری و حقوقی است، در این خصوص سه شرط پایه‌‌ای انتخاب عمومی و مشارکت سیاسی، تحدید و تناوب قدرت و آزادی به عنوان مقومات اصلی دموکراسی مشخص شدند. مهم‌ترین شرط دموکراسی یعنی حاکمیت مردم از طریق انتخاب عمومی و مشارکت سیاسی، به اختصار در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی گردید و جایگاه نهادهای انتخابی در نظام جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه ظرفیت‌‌های مدل دموکراسی مشارکتی مکفرسون در نظام مشارکت سیاسی جمهوری اسلامی ارزیابی شد. از این منظر در شاخصه‌‌های انتخابات غیرحزبی و غیرنخبه‌‌گرا، تأکید بر مشارکت حداکثری مردم و نقش شوراها و همچنین بسترهای اجتماعی‌‌تر و توده‌‌ای‌تر مشارکت سیاسی در جمهوری اسلامی، قرابت زیادی میان الگوی مکفرسون و نظام مشارکت سیاسی قانون اساسی وجود دارد؛ لیکن علی‌رغم پیش‌‌بینی همه‌‌پرسی اساسی و تقنینی به عنوان مجرای دموکراسی مستقیم به‌‌صورت محدود، تاکنون از ظرفیت همه‌‌پرسی تقنینی استفاده نشده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Democratic Reading of the Constitution of the Islamic Republic of Iran with an Emphasis on Political Participation and Its Comparison with the Macpherson Model

نویسندگان English

AliReza Kianpour 1
Mojtaba Hemmati 2
1 PhD. Student, Department of Public Law, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Public Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran
چکیده English

The present study aims to provide a democratic reading of the Constitution of the Islamic Republic of Iran with an emphasis on political participation and to compare it with the Macpherson model. The research method is descriptive-analytical, examining the approach of contemporary thinkers towards the characteristics and conditions of democracy. Given that this study focuses on the normative and legal perspective, three fundamental conditions—public choice and political participation, the limitation and alternation of power, and freedom—were identified as the essential components of democracy. The most crucial condition of democracy, namely the sovereignty of the people through public elections and political participation, was briefly evaluated within the Constitution of the Islamic Republic of Iran, and the position of elected institutions in the Iranian system was examined. Subsequently, the capacities of Macpherson’s participatory democracy model were assessed in relation to Iran’s political participation system. From this perspective, in the aspects of non-partisan and non-elitist elections, emphasis on maximum public participation, and the role of councils as well as more social and mass-oriented political participation structures, there is significant proximity between the Macpherson model and the constitutional political participation system. However, despite the constitutional provision for fundamental and legislative referendums as a channel for direct democracy, the legislative referendum has not yet been utilized.

کلیدواژه‌ها English

Democracy
Religious Democracy
Constitution
Participatory Democracy
Elections
Political Parties
Councils
Political Participation
آربلاستر، آنتونی (1389). دموکراسی. ترجمه حسن مرتضوی. تهران: انتشارات آشیان.
آشوری، داریوش (1391). دانشنامه سیاسی. تهران: مروارید، چاپ بیست و یکم.
استوارت میل، جان (1396). حکومت انتخابی. ترجمه علی رامین. تهران: نشر نی.
اینگلهارت، رونالد (1373). تحول فرهنگی و جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر. تهران: کویر.
ایوبی، حجت‌‌الله (1396). پیدایی و پایایی احزاب سیاسی در غرب. تهران: انتشارات سروش، چاپ چهارم.
باتامور، تامس برتون (1366). جامعه‌شناسی سیاسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: انتشارات کیهان.
بشیریه، حسین (1380). درس‌هایی از دموکراسی برای همه. تهران: نگاه معاصر.
بیتهام، دیوید؛ بویل، کوین (1376). دموکراسی چیست. ترجمه شهرام نقش تبریزی. تهران: انتشارات ققنوس.
توسلی نائینی، منوچهر؛ شیرانی، فرناز (1395). حق تعیین سرنوشت در اسلام و حقوق بین‌‌الملل معاصر. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 3(1).
جمعی از نویسندگان (1367). فرهنگ جامعه‌شناسی. ترجمه حسن پویان. تهران: چاپخش.
خرمشاد، محمدباقر (1382). مردم‌‌سالاری دینی، دموکراسی صالحان. در: مجموعه مقالات همایش مردم‌‌سالاری دینی. تهران: دفتر نشر معارف.
راش، مایکل (1377). جامعه و سیاست. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: سمت.
شومپیتر، جوزف (1375). کاپیتالیسم، سوسیالیسم، دموکراسی. ترجمه حسن منصور. تهران: نشر مرکز، چاپ دوم.
عیوضی، محمدرحیم (1385). مشارکت سیاسی در جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
غمامی، سید محمدمهدی (1390). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فررو، گلیمو (1370). حاکمیت: فرشتگان محافظ مدنیت. ترجمه عباس آگاهی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌‌المللی.
فیرحی، داود (1398). فقه و سیاست در ایران معاصر. تهران: نشر نی، ج2.
قاضی، ابوالفضل (1384). بایسته‌‌های حقوق اساسی. تهران: میزان.
کوهن، کارل (1373). دموکراسی. ترجمه فریبرز مجیدی. تهران: خوارزمی.
گیدنز، آنتونی (1373). جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
لیبسیت، سیمور مارتین (1383). دایره‌‌المعارف دموکراسی. ترجمه کامران فانی و نورالله مرادی. تهران: کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، ج2.
مرادیان مرادحاصلی، بهزاد؛ آذین، احمد؛ جعفری‌نژاد، مسعود (1400). معرفی اندیشه سیاسی مردم‌سالاری اسلامی امام خامنه‌ای و دموکراسی مشارکتی (با تکیه بر شناسایی موانع پیش‌روی دموکراسی). پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 10(2)، ص105-126.
مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364، ج 1.
مکفرسون، کرافورد برو (1376). زندگی و زمانه دموکراسی لیبرال. ترجمه مسعود پدرام. تهران: نشر نی.
نلسون، ویلیام (1384). در توجیه دموکراسی. ترجمه علیرضا پارسا. تهران: نشر دیگر.
ورعی، سید جواد (1386). مبانی و مستندات قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. قم: دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
هلد، دیوید (1384). مدل‌های دموکراسی. ترجمه عباس مخبر. تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
هیوود، اندرو (1389). سیاست. ترجمه عبدالرحمان عالم. تهران: نشر نی.
Leigh, I. (2000). Law, Politics and Local Democracy. New York: Oxford.