سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

همکاری‌های دوجانبه و چندجانبۀ ایران و روسیه در حوزۀ انرژی قفقاز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه روابط بین‌الملل، واحد بین‌المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران.
2 استاد، گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/sm.2025.2053473.2286
چکیده
در دهه‌های اخیر، منطقه قفقاز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و منابع غنی انرژی، به یکی از کانون‌های توجه قدرت‌های جهانی تبدیل شده است. ایران و روسیه به عنوان دو کشور همسایه و تأثیرگذار در این منطقه، تلاش داشته‌اند تا از طریق همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه، به تثبیت و تقویت جایگاه خود در بازار انرژی قفقاز بپردازند. این همکاری‌ها که شامل توافق‌نامه‌های انتقال گاز، صادرات نفت و توسعه زیرساخت‌های انرژی است، نه‌تنها به تأمین نیازهای انرژی دو کشور کمک می‌کند، بلکه می‌تواند تأثیر بسزایی بر امنیت و ثبات انرژی در منطقه داشته باشد. با توجه به چالش‌ها و تحولات پیچیده سیاسی و اقتصادی در سطح بین‌المللی، درک پویایی‌های همکاری ایران و روسیه در حوزه انرژی قفقاز، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سوال است که چگونه همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه ایران و روسیه در حوزه انرژی می‌تواند بر توسعه اقتصادی، امنیت انرژی و پایداری ژئوپلیتیکی منطقه قفقاز تأثیرگذار باشد؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که، همکاری‌های ایران و روسیه ضمن بهبود زیرساخت‌های انرژی، افزایش امنیت انرژی و توسعه اقتصادی منطقه قفقاز، منجر به تقویت نفوذ استراتژیکی ایران و روسیه در بازارهای انرژی قفقاز و کاهش وابستگی منطقه به دیگر تأمین‌کنندگان انرژی شده است. نتایج این تحقیق می‌تواند در تدوین سیاست‌های آینده انرژی ایران و روسیه مؤثر باشد و به تقویت روابط اقتصادی و تنظیم توافقنامه‌های تجاری جدید تحت حمایت اتحادیه اقتصادی اوراسیایی منجر شود. این تلاش‌ها به صورت تدریجی روابط اقتصادی ایران و روسیه را بیشتر توسعه خواهد داد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Bilateral and Multilateral Energy CooperationBetween Iran and Russia in the Caucasus Region

نویسندگان English

Mehdi Aaheri Khashani 1
Arsalan Ghorbani Sheikh Neshin 2
Gharine Keshishian Siraki 3
1 PhD. student, Department of International Relations, Kish International Branch, Islamic Azad University, Kish Island, Iran.
2 Professor, Department of International Relations, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Department of Political Science and International Relations, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

In recent decades, the Caucasus region has become a focal point for global powers due to its geopolitical significance and abundant energy resources. As neighboring and influential states in the region, Iran and Russia have sought to consolidate and strengthen their positions in the Caucasus energy market through bilateral and multilateral cooperation. These collaborations—encompassing gas transit agreements, oil exports, and energy infrastructure development—not only help meet the energy needs of both countries but also significantly impact energy security and regional stability. Given the complex political and economic challenges and transformations at the international level, understanding the dynamics of Iran-Russia energy cooperation in the Caucasus is of particular importance. This study seeks to answer the question: How can bilateral and multilateral energy cooperation between Iran and Russia influence economic development, energy security, and geopolitical stability in the Caucasus region? The research employs a descriptive-analytical method, and the findings indicate that Iran-Russia cooperation, while improving energy infrastructure, enhancing energy security, and fostering economic development in the Caucasus, has also strengthened the strategic influence of both nations in the regional energy market and reduced the region’s dependence on other energy suppliers. The results of this research can inform future energy policies of Iran and Russia, fostering stronger ties and facilitating new trade agreements under the auspices of the Eurasian Economic Union. These efforts will gradually further develop the economic relations between Iran and Russia.

کلیدواژه‌ها English

Iran, Russia, energy, Caucasus region, international relations
امیدی، علی (1390) چالش‌های ساختاری روابط راهبردی ایران و روسیه: «سلطه‌ستیزی و عمل‌گرایی روسی». مطالعات اوراسیای مرکزی، 4(8): ص43-64.
جعفری‌فر، احسان؛ خانی، مهدی (2021). رقابت قدرت‌های بزرگ در منطقه قفقاز جنوبی. محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، 5(3): ص43-64.
حاج یوسفی، ا. (1382). سیاست خارجی ایران در قبال اسرائیل از دید نظریه‌های بین‌الملل. مطالعات خاورمیانه، 10(1): ص19-40.
دوئرتی، جیمز؛ فالتزگراف، رابرت (1384). نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل. ترجمه علیرضا طیب و وحید بزرگی. تهران: قومس.
سنایی، مهدی (1387). بررسی روابط ایران و روسیه. ایر‌اس، شماره 21.
کرمی، جهانگیر (1389). روابط ایران و روسیه در سال 1368 تا 1388 «بسترها، عوامل و محدودیت‌ها». مطالعات اوراسیای مرکزی، 3(6): ص111-136.
میراشرفی، سید نوراله؛ کیانی، داوود؛ شیرخانی، علی (1397). بررسی تطبیقی سیاست آمریکا و روسیه در قبال امنیت انرژی در قفقاز جنوبی. مطالعات روابط بین‌الملل، 11(43): ص129-165.
یزدانی، عنایت‌اله؛ آئینه وند، حسن؛ باقری اژیه، ابوالفضل (1395). نقش آمریکا و روسیه در بحران‌های ژئوپلیتیکی گرجستان و اوکراین. سیاست جهانی، 5(4): ص259-261.
Hopf, T. (1999). Undrestanding of Russian Foreign Policy. Penn State Press.