سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

حکمرانی خوب براساس رهیافت سیاست‌گذاری تعاملی با تأکید بر مسئله شفافیت در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران؛ و عضو انجمن مطالعات سیاسی حوزه، قم، ایران.
2 پسادکتری، گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران
10.22034/sm.2023.1999027.2053
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی حکمرانی خوب براساس رهیافت سیاست‌گذاری تعاملی با تأکید بر مسئله شفافیت در ایران بود. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و نتایج نشان داد که، حکمرانی خوب و شاخص‌های آن، ابعاد متعددی دارد که ایجاد آن به موارد مهمی چون کاهش فساد منتهی می‌شود؛ این مسئله در کشورهایی که فساد نظام‌مند گسترده اداری و اقتصادی را تجربه می‌کنند، از اهمیت ویژه‌تری برخوردار است. لذا، در جهت رسیدن به این مطلوب، «توسعه دولت الکترونیک» و ایجاد اتاق شیشه‌ای ضرورت دارد. در یک پروسه برنامه‌ریزی‌شده و با یک سیاست‌گذاری تعاملی و با ابتناء بر حاکمیت داده باز و شفاف، می‌توان گام‌به‌گام برای رسیدن به این هدف بلند قدم برداشت. به همین منظور، و در ابتدای اقدامات، سیاست کلان جمهوری اسلامی ایران باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی و هدایت شود که به شفافیت نظام اداری منتهی گردد؛ بنابراین، برای دستیابی به این هدف مهم، ناگزیر به عبور از مسیر افشای داده‌ها و اطلاعاتی است که تاکنون تنها در دسترس عده‌ای خاص بوده است. همین خاص‌انگاری در دسترسی به اطلاعات و نیز نبود مرجع ساختاری واحد در تجمیع داده‌ها، به نتایج زیانباری چون فساد و ناهمگونی داده‌های به‌دست آمده منجر شده‌ است. فساد بستر بسیاری از ناهنجاری‌های اداری و اجتماعی را به دنبال دارد، اما آن چیزی که از این فساد حاصل می‌شود و طبیعتاً جبران‌ناپذیر است، بی‌اعتمادی شهروندان به حاکمیت و پایین ‌آمدن سطح مشروعیت خواهد بود. اتخاذ رویکرد شفافیت و اهتمام به آن، مؤلفه‌های «مشارکت» و «پاسخ‌گویی» را در ساختار «حکومت باز» به جریان می‌اندازد. پاسخ‌گویی سیستم و الزام به آن، نشانه‌ای از عزم جدی حاکمیت در تغییر رویه فعلی و ایجاد انگیزه در میان شهروندان است که به مشارکت فعال در درون ساختار سیاسی می‌انجامد. به‌طور کلی و در یک جمع‌بندی می‌توان گفت، مهم‌ترین معیارها و ارزش‌هایی که داده حکومتی باز ایجاد می‌کند، عبارتند از: شفافیت، مسئولیت‌پذیری، پاسخ‌گویی، بسترسازی خودتوانمندسازی و مشارکت اجتماعی شهروندان، اثربخشی و کارایی در خدمات دولتی و بهره‌وری بیشتر در ارائه خدمت به مردم که تمام این موارد، از مبانی اصلی و مهم حکمرانی خوب یا به تعبیری حکمرانی صالح است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Good Governance Based on an Interactive Policy-Making Approach with Emphasis on Transparency in Iran

نویسندگان English

Morteza Alavian 1
Mehdi Rezaei Ghadi 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, University of Mazandaran, Mazandaran, Qom, Iran.
2 Postdoctoral Fellow, Department of Political Science, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran
چکیده English

The present study aims to examine good governance based on an interactive policy-making approach, emphasizing the issue of transparency in Iran. The research method is descriptive-analytical, and the findings indicate that good governance and its indicators encompass multiple dimensions, the realization of which leads to significant outcomes such as corruption reduction. This issue holds particular importance in countries experiencing widespread systemic administrative and economic corruption. Therefore, to achieve this goal, the development of e-government and the establishment of a "glass room" are essential. Through a planned process and interactive policy-making, grounded in open and transparent data governance, steps can be taken towards this lofty objective. Accordingly, at the outset, the macro policies of the Islamic Republic of Iran must be planned and directed in a manner that leads to administrative system transparency. Hence, to attain this crucial goal, it is imperative to move towards disclosing data and information that have hitherto been accessible only to a select few. This exclusivity in information access, coupled with the absence of a unified structural authority for data aggregation, has resulted in detrimental outcomes such as corruption and data inconsistency. Corruption paves the way for numerous administrative and social anomalies; however, the most consequential and irreparable outcome of this corruption is the erosion of citizens' trust in governance and the decline
in legitimacy. Adopting a transparency approach and commitment to it activates the components of "participation" and "accountability" within the framework of "open government." System accountability and adherence to it signify the government's serious resolve to change the current approach and motivate citizens to actively participate within the political structure. In summary, the most critical criteria and values generated by open government data include transparency, responsibility, accountability, fostering self-empowerment and social participation among citizens, effectiveness and efficiency in government services, and increased productivity in public service delivery—all of which are fundamental principles of good governance or, in other words, righteous governance.

کلیدواژه‌ها English

Good Governance
Policy-Making
Open Data
Transparency
Corruption
بوویرد، تونی؛ لوفلر، الکه (1398). مدیریت دولتی و حکمرانی. ترجمه مهدی الوانی و علیرضا شیروانی. نشر نگین ایران.
پیترز، گای؛ پییر، یان (1396). حکمرانی، سیاست، و دولت. ترجمه حسین قلجی. انتشارات رهیافت خط اول.
خامنه‌ای، سید علی (1389). ابلاغ سیاست‌های کلی نظام اداری. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=16992
دوله، فاطمه؛ سیف‌اللهی، سیف‌الله؛ زنجانی، حبیب‌الله (1398). مطالعه زمینه‌ها و موانع شکل‌گیری حکمرانی خوب در ایران معاصر. علوم اجتماعی، 13(45): ص123-154.
سامانه شفافیت آرای نمایندگان راه‌اندازی شد. خبرگزاری تسنیم (1402). قابل دسترس در: https://tn.ai/2873172
شریف‌زاده، فتاح؛ قلی‌پور، رحمت‌الله (1382). حکمرانی خوب و نقش دولت. فرهنگ مدیریت، شماره 4.
شفافیت آرای نمایندگان تصویب شد. خبرگزاری فارس (1401). قابل دسترس در:     http://fna.ir/1ow7z0
صالح‌نیا، علی؛ احمدی. رضا (1401). شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی، 25(95): ص89-126.
عبدالحسین‌زاده، محمد (1399). تبیین مفهوم شفافیت و کاربرد آن در عرصۀ حکمرانی و ادارۀ امور دولتی. سیاست‌های راهبردی و کلان، 8(30): ص178-206.
عبدالحسین‌زاده، محمد؛ ثنایی، مهدی؛ ذوالفقار، محمدمهدی (1396). مفهوم‌شناسی سیاست‌گذاری داده باز حاکمیتی و تبیین مزایای آن در عرصه‌های مختلف سیاست‌گذاری. مطالعات راهبردی، سیاست‌گذاری عمومی، 7(23): ص55-75.
عبدالهی، علی؛ توکلی جوشقانی، نازنین (1393). بررسی نقش فن‌آوری اطلاعات در شفاف‌سازی و کاهش فساد سازمان‌های دولتی. چشم‌انداز مدیریت دولتی، شماره 18: ص25-40.
قدوسی، محمدامیر (1399). چهار نظریه درباره حکمرانی. انتشارات نگاه معاصر.
کریمی‌فرد، حسن (1399). اصول و ضوابط حکومت باز در سطح محلی؛ پیشنهاداتی برای شوراها و شهرداری‌ها. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1387). قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات. قابل دسترس در:
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/780303
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1390). قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد. قابل دسترس در:
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/802617
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1399). طرح شفافیت آرای نمایندگان. قابل دسترس در:
https://rc.majlis.ir/fa/legal_draft/show/1553366
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1400). طرح شفافیت آرای نمایندگان با رعایت ماده (۱30) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس). قابل دسترس در:                         https://rc.majlis.ir/fa/legal_draft/show/1659389
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1400). طرح شفافیت قوای سه‌گانه و دستگاه‌های اجرایی و سایر نهادها. قابل دسترس در:                                                 https://rc.majlis.ir/fa/legal_draft/show/1742914
مقدری، مهدی (1398). درآمدی بر حکمرانی خوب، توسعه دموکراسی. تهران: انتشارات جنگل.
میدری، احمد؛ خیرخواهان، جعفر (1395). حکمرانی خوب بنیان توسعه. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
نصوحی، مرتضی؛ پیکانی، مهربان هادی؛ اعتباریان، اکبر؛ ابراهیم‌زاده، رضا (1400). طراحی مدل خط‌مشی‌گذاری باز. خط‌مشی‌گذاری عمومی در مدیریت، 12(41): ص179-194.
وزین کریمیان، محمد؛ کلاهی، بهاره؛ صفری، سعید (1394). شناسایی ‌و‌ اولویت‌بندی عوامل ‌مؤثر بر ‌شفافیت ‌نظام ‌اداری‌ ایران (ناظر‌ بر‌ بند ‌18 سیاست‌های کلی‌ نظام ‌اداری). چشم‌انداز‌ مدیریت ‌دولتی، شماره 23: ص83–105.
Driessen, P., Glasbergen, P. & Verdaas, C. (2001). Interactive policy-making ± a model of management for public works. European Journal of Operational Research, no.128: p. 322-337.
Janssen, M., Charalabidis, Y. & Zuiderwijk, A. (2012). Benefits, Adoption, Barriers and Myths of Open Data and Open Government. Information Systems Management (ISM), 29(4): p. 258-268.
Lövnord, A. (2014). Barriers when adopting, implementing, and innovating open data in local municipal organizations. Department of informatics, Master of IT Mangement.
Relly, J.E. & Sabharwal, M. (2009). Perceptions of transparency of government policymaking: A crossnational study. Government Information Quarterly, no. 26: p. 148-157.
Zuiderwijk, A. & Janssen, M. (b 2014). Open data policies, their implementation and impact: A framework for comparison. Government Information Quarterly, 31(2): p. 17-29.
Zuiderwijk, A.M.G., Helbig, N., Gil-García, J.R. & Janssen, M.F.W.H.A. (a 2014). Special Issue on Innovation through Open Data: A Review of the State-of-the-Art and an Emerging Research agenda: guest editors’ introduction. University of Talca, Faculty of Engineering.