سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

نقد قدرت سیاسی در اندیشه نجم‌الدین رازی و امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دکتری، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/sm.2025.1986762.2002
چکیده
در حالی‌که بعضی بر این باورند که عرفان، اجازۀ ورود به سیاست و تدبیر امر دنیا را به عارفان نمی‌دهد؛ اما قرائن تاریخی، شهادت دیگری دارند. بررسی ورود عارفان در حوزۀ کنش سیاسی، اعتبار ادعای مخالفان را متزلزل می‌کند. این پژوهش، با مطالعۀ نقد قدرت سیاسی در اندیشه و رفتار دو شخصیت عرفانی در دو سر طیف دوران رونق عرفان، به تبیین کنش سیاسی عارفان پرداخته است. نجم رازی و امام خمینی معتقدند که ریشۀ بحران‌های اجتماعی در قدرت سیاسی است؛ از این‌رو، با اصلاح قدرت سیاسی، بسیاری از بحران‌های اجتماعی مرتفع می‌شود. از نظر آنها، دوری صاحبان قدرت از دین و دین‌داری، منفذ فساد در ساختار قدرت سیاسی است. بهترین و کامل‌ترین حکومت را صالحان مهذّب و دین‌دار برپا می‌کنند؛ حکومتی که در سایۀ آن، حق مظلومان ادا شده و ملک و مملکت، نه ابزاری صرفاً برای آبادی دنیا که برای آبادانی آخرت نیز به کار گرفته می‌شود. در نوع انتقاد نجم رازی و امام خمینی تفاوت‌هایی هم وجود داشت؛ چنانکه نجم رازی در مقابل ناامنی برخاسته از هجوم مغولان، فرار را بر مقاومت و مبارزه ترجیح داد و در اصلاح مفاسد قدرت، تنها به نوشتن موعظه‌نامه بسنده کرد. اما امام خمینی نه‌تنها نسبت به اصلاح امور هشدار داد؛ بلکه با سخنرانی‌ها و اعلامیه‌ها، دیگران را هم به افشاگری و مقاومت و مبارزه دعوت کرد. او در این مسیر نه‌تنها فرار نکرد؛ بلکه ایستاد و هزینه‌های مقاومت را پرداخت. امام مبارزه و در دست ‌گرفتن قدرت سیاسی را نه به‌عنوان یک تکلیف اجتماعی یا انسانی، بلکه به‌عنوان یک واجب الهی و مقدم بر بسیاری از تکالیف دینی می‌دانست که برعهدۀ هر انسان دین‌داری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Critique of Political Power in the Thought of Najm al-Dīn Rāzī and Imām Khomeinī

نویسندگان English

Mohammad Nasiri 1
Mohammad Dehghanizade 2
Ramezan Rezaei 1
1 Associate Professor, Faculty of Islamic Education and Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD, Faculty of Islamic Education and Thought, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

While some contend that mysticism precludes engagement in politics and worldly governance for mystics, historical evidence suggests otherwise. An examination of mystics' involvement in political activities challenges the validity of such claims. This study explores the critique of political power in the thought and actions of two mystical figures from distinct periods of mysticism's prominence. Najm al-Dīn Rāzī and Imām Khomeinī both posit that the root of social crises lies in political power; thus, reforming political authority can resolve many societal issues. They argue that the estrangement of rulers from religion and piety opens avenues for corruption within political structures. The most exemplary government, in their view, is established by virtuous and devout individuals—a governance that not only ensures justice for the oppressed but also utilizes worldly dominion as a means for spiritual advancement. However, their approaches to political critique differ: Najm al-Dīn Rāzī, faced with the insecurity caused by Mongol invasions, chose flight over resistance and limited his reform efforts to authoring admonitory texts. In contrast, Imām Khomeinī actively warned against political corruption, employing speeches and declarations to mobilize others towards exposure, resistance, and struggle. He did not flee but stood firm, bearing the costs of resistance. For Imām Khomeinī, engaging in political struggle and assuming political power was not merely a social or human duty but a divine obligation, superseding many other religious duties incumbent upon every devout individual.​

کلیدواژه‌ها English

Imām Khomeinī
Najm al-Dīn Rāzī
Political Power
Spragens' Crisis Theory
Political Mysticism
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن اثیر، عزالدین (۲۰۱۲م). الکامل فی التاریخ. تحقیق عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالکتاب العربی، ج10.
اسپریگنز، توماس (۱۳۸۹). فهم نظریه‌های سیاسی. ترجمۀ فرهنگ رجایی. تهران: آگه، چاپ ششم.
اقبال، عباس (۱۳۸۴). تاریخ مغول از حمله چنگیز تا تشکیل دولت تیموری. تهران. امیرکبیر.
بشیریه، حسین (1397). جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: نشر نی، چاپ بیست و هفتم.
بهاری‌اودلو، ‌بهنام؛ بخشی‌شیخ‌احمد، ‌مهدی (۱۳۹۴). بررسی اندیشه سیاسی امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، 42(12): ص209-226.
بهرامی قصرچمی، خلیل؛ هاشمی، سید رضا (۱۳۹۴). نقش و جایگاه عرفان در اندیشه سیاسی امام خمینی. پژوهشنامه متین، شماره 67: ص49-72.
بیانی، شیرین (۱۳۷۰). دین و دولت در ایران عهد مغول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ دوم، ج2.
جامی، عبدالرحمن بن احمد (۱۳۳۷). نفحات الأنس من حضرات القدس. تصحیح مهدی توحیدی‌پور. کتابفروشی محمودی.
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۷۸). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج1، 8، 20.
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۸۳). جهاد اکبر، یا مبارزه با نفس. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (۱۳۹۴). ولایت فقیه؛ حکومت اسلامی؛ تقریر بیانات امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خوافی، فصیح احمد بن جلال‌الدین (۱۳۴۰). مجمل فصیحی. بی‌نا.
دهخدا، علی اکبر (۱۳۹۰). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، ج2.
رازی، نجم‌الدین (۱۳۱۲). مرصاد العباد من المبدأ إلی المعاد. تحقیق حسین حسینی. مطبعه مجلس.
رازی، نجم‌الدین (۱۳۵۲). مرموزات اسدی در مرموزات داودی. تحقیق محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.
راسل، برتراند (1385). قدرت. ترجمه نجف دریابندری. تهران: خوارزمی، چاپ چهارم.
شیرخانی، ‌علی؛ ساسان، ‌جعفر (۱۳۹۵). واکاوی وجوه تعاملی عرفان و سیاست در اندیشه‌های نجم‌الدین رازی. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 10(0): ص85-108.
طباطبایی، سید جواد (۱۳۸۵). درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران. تهران: کویر.
عابدی، محمد (1377). پیکار با منکر در سیره ابرار. قم. نشر معروف، ج1.
فرغانی، سیف‌الدین محمد (۱۳۶۴). دیوان سیف‌الدین محمد فرغانی. تصحیح ذبیح‌الله صفا. تهران: فردوسی، چاپ دوم.
ماسه، هانری (۱۳۶۹). تحقیق درباره سعدی. ترجمۀ غلامحسین یوسفی و محمدحسن مهدوی اردبیلی. تهران: توس، چاپ دوم.
محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۸۳). روش عملی عرفای شیعه از دیدگاه امام خمینی. در: عرفان در اندیشه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی: ص19-34.
مستوفی، حمدالله بن ابی‌بکر (۱۳۶۲). تاریخ گزیده. تحقیق عبدالحسین نوائی. تهران: امیرکبیر.
‏‫نصیری، ‌محمد؛ درودگر، ‌محمد (۱۳۹۳). گرایش‌های شیعی کبرویه. پژوهشنامه تاریخ اسلام، 13(4): ص115-148.