سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

توسعۀ مصداقی قوه در آیۀ «وَأَعدُّواْ لَهُم مَّا ٱستَطَعتُم مّن قُوَّه» در پرتو نظریه‌‌های قدرت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه قرآن و مطالعات اجتماعی، پژوهشکده اسلام تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
10.22034/sm.2025.1975920.1977
چکیده
مفسران، مصادیقی را برای واژۀ «قوه» در آیۀ «وَأَعدُّواْ لَهُم مَّا ٱستَطَعتُم مّن قُوَّه» (انفال، 60) برشمرده‌‌اند. روشنگری دربارۀ مصادیق قوه و معادل آن یعنی قدرت در پرتو نظریات قدرت می‌‌تواند در سایه رعایت مبانی و اصول تفسیری، مصادیق گوناگونی از قوه را نمایان سازد که دگرگونی در سیاست‌‌گذاری‌‌های سیاسی، دفاعی، علمی، فرهنگی، اجتماعی و صنعتی امت اسلام را درپی خواهد داشت. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به مصادیق قوه درصدد است به این سؤال پاسخ دهد که: نظریه‌‌های قدرت، چه تأثیری بر توسعۀ مصداقی واژۀ قوه در آیۀ 60 سورۀ انفال دارند؟ برای رسیدن به پاسخ، از روش ترکیبی- معناشناسی، تطبیقی، تفسیر قرآن به قرآن و مطالعات میان‌رشته‌‌ای- استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌‌دهد نزدیکی دوایر معنایی میان قوه و قدرت، راه را برای بهره‌‌گیری از نظریات قدرت در شفاف‌‌سازی و توسعۀ مصادیق قوه در آیۀ مدنظر می‌‌گشاید. همچنین براساس سیاق آیات، مفسّران برای قوه مصادیق متنوعی را ذکر کرده‌‌اند که راه را برای تنوع مصادیق در آیۀ 60 سورۀ انفال باز می‌‌کند. همچنین در قرآن کریم، از مصادیق هر سه نوع قدرت، یعنی قدرت سخت مانند: کشتن (مائده: ۳۳)، قدرت نرم مانند: وحدت و یکپارچگی در برابر دشمنان
(صف: ۴) و قدرت هوشمند مانند: ترکیب توانایی علمی و توانمندی جسمی در رهبری و مدیریت جامعه (بقره: ۲۴۷) و ترکیب جهاد با اموال و با جان‌‌ها در کنار یکدیگر (توبه: ۲۰) در آیات متعددی یاد شده است. نتیجه اینکه در قرآن کریم، مصادیق متنوعی برای انواع قدرت، اعم از سخت، نرم و هوشمند، هم به لحاظ عرضی و هم به لحاظ طولی به‌کار رفته است. مراد خداوند، بسیج هرگونه قدرت
در حال و حتی آینده است و قوه، با استناد به آیات قرآن کریم و بخش‌‌های گوناگون آیه مذکور، همۀ مصادیق قدرت سخت،
نرم و هوشمند و فراتر از آن را نیز دربرمی‌گیرد. بر این اساس، مسلمانان باید در همۀ زمینه‌‌های مورد نیاز برای مقابله با دشمن،
آمادگی خود را روز به روز افزایش دهند و دشمنان هر نوع قدرت جدیدی را به‌کار گرفتند، بر مؤمنان است که در برابر آنان، خود
را به آن قدرت جدید مجهّز سازند. هدف از آمادگی مؤمنان در هر حیطه‌‌ای از انواع قدرت، نه برای به‌کارگیری آن در مبارزه با
دشمنان، بلکه برای ترساندن و دور کردن آنان از هرگونه ضربه زدن به اسلام و مسلمین است. همچنین قرآن کریم، افزون‌بر آمادگی مسلمانان در همۀ مصادیق قدرت سخت، توجه ویژه‌‌ای به مصادیق قدرت نرم، به‌خصوص مصادیق معنوی قدرت نرم دارد و پیوسته
بر ترکیب هر دو- با وزن بیشتر قدرت نرم- و دستیابی به قدرت هوشمند در زبان نظریات قدرت و در زبان قرآن، قدرت ایمان
تأکید کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Conceptual Expansion of Power (Quwwah) in the Verse “Wa aʿiddū lahum mā istaṭaʿtum min quwwah” in Light of Power Theories

نویسنده English

Sayyed Mostafa Ahmadzadeh
Associate Professor, Department of Quran and Social Studies, Research Center for Civilized Islam, Research Institute for Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran
چکیده English

Exegetes have enumerated various instances (maṣādīq) for the term “quwwah” (power) in the verse “Wa aʿiddū lahum mā istaṭaʿtum min quwwah” (Al-Anfāl, 60). Clarifying the instances of quwwah and its equivalent, “power,” in light of power theories—while adhering to the principles and foundations of exegesis (tafsīr)—can reveal diverse manifestations of quwwah, which would consequently lead to transformations in the political, defensive, scientific, cultural, social, and industrial policymaking of the Islamic ummah. The present study, aiming to identify the instances of quwwah, seeks to answer the following question: How do power theories influence the conceptual expansion of the term quwwah in verse 60 of Sūrah Al-Anfāl? To address this,
a combined methodology—encompassing semantics, comparative analysis, intra-Quranic exegesis (tafsīr
al-Qur’ān bi-l-Qur’ān), and interdisciplinary research—has been employed. The findings demonstrate that the semantic proximity between quwwah and “power” paves the way for utilizing power theories to elucidate and expand the instances of quwwah in the aforementioned verse. Furthermore, based on the contextual analysis (siyāq) of the verses, exegetes have cited diverse instances for quwwah, thereby opening the path for multiplicity in its interpretations within verse 60 of Sūrah Al-Anfāl. Additionally, the Holy Quran references instances of all three types of power—namely, hard power (e.g., executing punishment [Al-Mā’idah, 33]), soft power (e.g., unity and solidarity against enemies [Al-Ṣaff, 4]), and smart power (e.g., the combination of intellectual capability and physical strength in societal leadership and management [Al-Baqarah, 247], as well as the integration of jihad with wealth and lives [Al-Tawbah, 20])—across various verses. Consequently, the Quran employs diverse instances of power types—hard, soft, and smart—both horizontally and vertically. Divine intent entails mobilizing all forms of power, present and future; quwwah, as evidenced by Quranic verses and various segments of the mentioned verse, encompasses all instances of hard, soft, and smart power—and even transcends them. Accordingly, Muslims must continually enhance their preparedness across all domains necessary to confront enemies. Should adversaries employ any new form of power, it becomes incumbent upon believers to equip themselves with that new power. The objective of believers’ preparedness in all realms of power is not to deploy it in combat against enemies but to deter them and prevent them from harming Islam and Muslims. Moreover, the Quran, while emphasizing Muslims’ readiness in all instances of hard power, places particular focus on soft power—especially its spiritual dimensions—and consistently underscores the integration of both (with greater emphasis on soft power) and the attainment of smart power. In the language of power theories, and in the Quranic lexicon, this is articulated as the “power of faith” (quwwat al-īmān).

کلیدواژه‌ها English

Power (Quwwah)
Sūrah Al-Anfāl
Power Theories
قرآن کریم.
آصفی، محمدمهدی (1393). فی رحاب القرآن. قم: بوستان کتاب، ج3.
ابن عاشور، محمدطاهر(1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: موسسه التاریخ العربی، ج9-8.
ابن عقیل، عبدالله بن عقیل (1368). شرح ابن عقیل. تهران: ناصرخسرو، ج1.
ابن فارس، احمد بن فارس (1404ق). ترتیب مقاییس اللغه. مصحح عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ج5.
اسدی، زکیه (1395). توسعه مصادیق اولوالعزم با روش کشف ملاکات از قرآن و حدیث. نامه جامعه، 14(120): ص60-31.
انیس، ابراهیم؛ منتصر، عبدالحلیم؛ الضوالحی، عطیه؛ خلف‌الله احمد، محمد (1408ق). المعجم الوسیط. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بخشایشی اردستانی، احمد (1376). اصول علم سیاست. تهران: آوای نور.
تلیس، اشلی؛ لین، کریستوفر؛ بایایی، جانیک؛ مک فرسون، ملیسا (1383). سنجش قدرت ملی در عصر فراصنعتی. تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
جرجانی، علی بن محمد (1990م). التعریفات. بیروت: مکتبه لبنان.
جمعی از محققان (1397). فرهنگ‌نامه تحلیل واژگان مشابه در قرآن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ج11.
جوادی آملی، عبدالله (1393). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: نشر اسراء، ج32.
خرمشاهی، بهاء‌الدین (1377). دانشنامه قرآن و قرآن‌‌پژوهی. تهران: دوستان و ناهید، ج2.
خوش‌‌فر، محسن؛ عصاریان‌‌نژاد، حسین؛ جزایری، سید حمید (1398). ماهیت قدرت نرم مطلوب از منظر قرآن. پژوهش‌‌های سیاست اسلامی، شماره 16: ص293-268.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
روحانی، محمود (1366). المعجم الاحصائی لالفاظ القرآن الکریم: فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم. مشهد: آستان قدس رضوی، ج2.
زبیدی، محمد بن محمد (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. مصحح علی شیری. بیروت: دارالفکر، ج7.
زحیلی، وهبه (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج. دمشق: دارالفکر، ج10.
سید مرتضی، علی بن الحسین (1998م). غرر الفوائد و دررالقلائد. مصحح محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دارالفکر العربی، ج4.
صادقی تهرانی، محمد (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. قم: فرهنگ اسلامی، ج12.
صالح‌‌نژاد، حسن (1398). مفهوم قدرت هوشمند و نقش آن در سیاست جدید. تهران: مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1361). تفسیر القرآن الکریم. مصحح محمد خواجوی. قم: بیدار، ج3.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۵۱). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج1.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو، ج1، 10.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1375). مجمع البحرین. مصحح احمد حسینی اشکوری. تهران: مرتضوی، ج3-4.
عترت‌‌دوست، محمد (1397). تحلیل محتوای کیفی شبکۀ معنایی قدرت: تلاشی برای فهم الگوی قدرت نرم در قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 12(23): ص110-79.
عسکری، ابوهلال (1412ق). معجم الفروق اللغویه. قم: موسسه النشر الاسلامی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1366). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر، ج1.
فخر رازی، محمد بن عمر (1412ق). المحصول فی علم اصول الفقه. تحقیق طه جابر فیاض العلوانی. بیروت: موسسه الرساله، ج1، 18.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج8، 15.
فیومی، احمد بن محمد (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: موسسه دارالهجره، ج2.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. مصحح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1.
گل محمدی، احمد (1389). مفهوم، معنا، زبان. پژوهش سیاست، 12(29): ص252-237.
محمدزاده، رضا؛ گوهری، عباس؛ جانی‌‌پور، محمد (1388). بررسی مفهومی و مصداقی برکت از دیدگاه قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 2(2): ص68-41.
مصطفوی، حسن (1416ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج9.
مفتح، محمدهادی (1388). نظریه قدرت برگرفته از قرآن و سنّت. قم: بوستان کتاب.
مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: درالکتب الاسلامیه، ج7، 24.
مهدوی‌‌راد، محمدعلی؛ هادیان رسنانی، الهه (1399). بازشناسی مفهوم توسعه معنایی؛ بررسی موردی: توسعه معنایی در آیه 127 سوره اعراف و چالش‌‌های ترجمه و تفسیر آن. پژوهش دینی، شماره 40: ص228-207.
نژاد ایران، محمد (1394). بررسی مفهوم قدرت و امر سیاسی در نظریه‌های گفتمان. سیاست‌پژوهی، 2(3): ص114-91.
Boulding, K.E. (1990). Three Faces of power. London: SAGE.
Dreyfus, H.L. & Rabinow, P. (1983). Michel Fucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics. Chicago: The University of Chicago.
Nye, J. (1990). Soft Power. Foreign Policy. URL= https://www.jstor.org/stable/1148580