سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

موانع سیاسی خصوصی‌سازی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، دپارتمان علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده‌ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی موانع سیاسی ناکارآمدی خصوصی‌سازی در جمهوری اسلامی ایران بود. این پژوهش در چهارچوب مفهومی‌ نظم اجتماعی نورث والیس و وینگاست، نشان داد که خصوصی‌سازی با نظم دسترسی محدود و با تمایلات رانتی گسترده و ایجاد سرمایه‌داری از نوع تحصیلداری (رانتیر) به انحای گوناگون، منتج به اهداف وعده داده شده توسط نئوکلاسیک‌ها (در اجماع واشینگتن) شامل ارتقاء نقش بخش خصوصی زایا، افزایش راندمان و بهبود وضع مالی دولت نمی‌شود. مطالعه وضعیت جمهوری اسلامی ایران و نتایج حاصل از خصوصی‌سازی در خلال سال‌های اخیر نیز گویای آن است که خصوصی‌سازی در کشور با آنچه توقع می‌رفت، فاصله زیادی دارد. نظام جمهوری اسلامی ایران با کارکردهای دولت طبیعی و رفتارهای مبتنی‌بر پرداخت رانت، مانع دستیابی به اهداف خصوصی‌سازی شده است. بنابراین، بررسی نتایج حاصل از خصوصی‌سازی در جمهوری اسلامی ایران نشان داد، که کوچک‌سازی دولت و تقویت مشارکت بخش خصوصی در فعالیت‌های اقتصادی شعاری بیش نبوده؛ زیرا نسبت بودجه شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت به بودجه کل، روند افزایشی را در این سال‌ها طی کرده است. شاخص بهره‌وری کل عوامل تولید نیز هم حاکی از آن است که خصوصی‌سازی موفقیت درخور، جهت بهبود این شاخص نداشته است. در خصوص بهبود سلامت مالی و حل و فصل مشکل کسری بودجه به واسطه اجرای سیاست خصوصی‌سازی در کشور هم باید خاطر نشان کرد، که پیاده‌سازی خصوصی‌سازی در جمهوری اسلامی ایران به توانمندی اوضاع مالی دولت منجر نشده است و حتی در سال‌های شتاب در اجرای این سیاست (دولت‌های نهم و دهم)، کسری بودجه فزاینده به شکل پی‌در‌پی مشاهده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Political Barriers to Privatization in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Rahman Parvaresh 1
Hamid Salehi 2
1 PhD. Student, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

The primary goal of this study was to examine the political barriers that have hindered the efficiency of privatization in the Islamic Republic of Iran. Utilizing the conceptual framework of North, Wallis, and Weingast's theory of social orders, the study demonstrated that privatization, within the context of a limited access order with widespread rent-seeking tendencies and the creation of a rentier form of capitalism, has not led to the promised goals of the neoclassicists (as envisioned by the Washington Consensus). These goals included promoting a productive private sector, increasing efficiency, and improving the financial condition of the government. An analysis of Iran’s privatization process in recent years reveals that the actual outcomes have fallen far short of expectations. The Islamic Republic's reliance on a natural state model, characterized by rent-seeking behaviors, has obstructed the achievement of privatization objectives. The findings indicate that the reduction in government size and the strengthening of private sector participation in economic activities have remained largely rhetorical, as the share of state-owned companies, banks, and profit-seeking institutions dependent on the government in the national budget has continued to increase over the years. Moreover, the Total Factor Productivity (TFP) index has shown no significant improvement as a result of privatization efforts. Regarding the improvement of fiscal health and the resolution of the budget deficit problem through privatization policies, the study also concludes that privatization in Iran has not led to stronger government finances. In fact, during the accelerated implementation of privatization policies under the ninth and tenth administrations, the budget deficit continued to rise consecutively.

کلیدواژه‌ها English

Privatization
State-Owned Economy
Rent-Seeking
Financial Corruption
اسلامی‌نژاد، سید علی (1393). خصوصی‌سازی در ایران. تهران: نشر فرهنگ دهخدا.
بروجردی، علیرضا (1389). خصوصی‌سازی. تهران: نشر دانشگاه تهران.
چشمی، علی (1389). الزامات و نتایج خصوصی‌سازی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
حبیبی، علی (1398). خصوصی‌سازی. تهران: برنامه و بودجه.
کابلی‌زاده، احمد (1384). خصوصی‌سازی مردمی. تهران: نشر عدالت.
کمیجانی، اکبر (1382). ارزیابی عملکرد سیاست خصوصی‌سازی در ایران. تهران: نشر وزارت امور اقتصادی و دارایی.
محمودی، علی‌اکبر (1398). خصوصی‌سازی: راهبرد نجات از اقتصاد دولتی. تهران: نشر حریم دانش.
مختاری دولت‌آبادی، اسمعیل (1396). سهام عدالت. تهران: نشر عزیزستان.
نادمی، یونس (1392). خصوصی‌سازی، موانع و راهکارها. تهران: نشر وزارت امور اقتصادی و دارایی.
نظرپور، مهدی (1380). آشنایی با نظام جمهوری اسلامی. تهران: نشر نخستین.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ وینگاست، باری آر. (1377). نهادها و ثمره اقتصادی آنها. ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور. تهران: پژوهشنامه بازرگانی.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ وینگاست، باری آر. (1385). چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت شده بشر. ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور. تهران: نشر روزنه.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ وینگاست، باری آر. (1395). سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت. ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور. تهران: نشر روزنه.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ وینگاست، باری آر. (1396). خشونت و نظم‌های اجتماعی. ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور. تهران: نشر روزنه.
Hobhouse, L.T. (1994). Liberalism and other writing. London: Cambridge University Press.
Saloner, G. & Andrea Shepard, J.P. (2005). Strategic Management. London: Axford University Press.
Wolf, A. (2010). The future of liberalism. New York: Vintage Press.