سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

تحزب و سرمایه معنوی در ایران بعد از انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، دانشکده ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار، گروه دین‌پژوهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
3 استاد، گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تحزب و سرمایه معنوی در ایران بعد از انقلاب است. در این راستا، با روش توصیفی و تحلیل محتوای‌ کیفی، میزان تأثیر عنصر دین به‌مثابه سرمایه‌ معنوی در عملکرد احزاب‌ و تشکل‌های سیاسی ایران در مقطع زمانی دهه‌ اول انقلاب و با تاکید بر سه تشکل سیاسی، حزب جمهوری اسلامی، جامعه روحانیت مبارز تهران و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته ‌است. به‌رغم آنکه مؤسسین احزاب مورد اشاره به نحو شعارگونه و به‌شدت، بر جانمایی دین و آموزه‌های آن در محتوا و بندهای متعدد مرامنامه و اساسنامه‌هایشان تأکید و توجه نموده‌اند، لکن به دلیل آنکه نگاه‌شان به دین به‌مثابه‌ ایدئولوژی بوده، به اقتضای چنین فهمی از دین، این مفهوم، انعکاس مورد انتظار و لازم را در عملکرد احزاب مورد بررسی نیافته است و عینیت اختلاف آراء و تشتّت در دیدگاه‌ها که بعضاً به انحلال و یا انشعاب در آنان منجر شده است، مؤید بی‌تأثیری دین و آموزه‌های آن در عملکردشان می‌باشد. درحالی‌که چنانچه دین به‌عنوان سرمایه‌ی معنوی تلقی و به‌کار گرفته ‌می‌شد، تربیت انسان‌های ‌صادق‌ اخلاقی، امین و… موضوعیت می‌یافت، دین صرفاً ابزاری برای کسب قدرت نبوده و درخدمت تربیت جامعه‌ اخلاقی قرار می‌گرفت و نیز مبنایی برای تولید و تربیت انسان‌های ‌اخلاقی و پاکدست در نظر گرفته می‌شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Partisanship and Spiritual Capital in Post-Revolutionary Iran

نویسندگان English

Jamshid Yousefi 1
Baqer Talebi Darabi 2
Ali Bigdeli 3
1 PhD. Student, Faculty of Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Religious Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Professor, Department of History, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

This study aims to investigate partisanship and spiritual capital in post-revolutionary Iran. Using a descriptive method and qualitative content analysis, the influence of religion as an element of spiritual capital on the performance of political parties and organizations in Iran during the first decade after the revolution, with a focus on three political organizations — the Islamic Republic Party, the Combatant Clergy Association of Tehran, and the Organization of the Islamic Revolution's Mojahedin — has been examined. Despite the fact that the founders of the mentioned parties strongly emphasized and incorporated religion and its teachings into their manifestos and statutes, due to their view of religion as an ideology, this concept did not reflect the expected and necessary influence on their party performance. The divergence in opinions and fragmentation of views, which sometimes led to the dissolution or schism within these parties, confirms the ineffectiveness of religion and its teachings in their performance. However, if religion had been treated as spiritual capital, fostering the development of honest, ethical, and trustworthy individuals would have been prioritized. In such a scenario, religion would not have been merely a tool for gaining power but would have served the moral education of society, providing a foundation for producing and nurturing ethical and incorruptible individuals.

کلیدواژه‌ها English

Religion
Ideology
Partisanship
Spiritual Capital
Social Capital
Islamic Revolution
Political Parties
‌ایزدی، فائزه و همکاران (1393). تاثیر پیتر برگر در رویکردهای‌ جامعه‌شناسی ‌دین در زمان‌ معاصر. ادیان و عرفان، 47(1): ص37-20.
بابایی، غلامرضا (1369). فرهنگ علوم ‌سیاسی. تهران: شرکت نشر و پخش ویس، ج1.
باربیه، موریس (1384). دین و سیاست در اندیشه مدرن. ترجمه امیر رضایى. تهران: قصیده سرا.
پاکپور، علی (1381). دین و ایدئولوژی. ‌پگاه ‌حوزه، شماره50.
پالس، دانیل (1394). هفت ‌نظریه ‌در باب‌ دین. ترجمه ‌محمد عزیز بختیاری. قم: موسسه‌ ‌آموزشی و ‌پژوهشی‌ امام ‌خمینی.
پلامناتس، جان پتروف (1373). ایدئولوژی. ترجمه عزت‌الله فولادوند. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ‌دوم.
توحیدفام، محمد (1381). چرخش‌های ایدئولوژی. تهران: انتشارات باز.
جاسمی، محمد (1360). فرهنگ علوم ‌سیاسی. تهران: گوتنبرگ.
جوادی آملی، عبدالله (1386). شریعت در آینه معرفت. قم: نشر اسراء، چاپ پنجم.
حلبی، علی‌اصغر (1366). دانشنامه ‌عمومی. قم: پیک ‌ترجمه.
خسروزادگان‌‌نژاد، حسین ‌‌و همکاران (1392). سرمایه‌ ‌معنوی ‌جزء جدید‌ سرمایه ‌فکری. در: اولین‌ کنفرانس ملی حسابداری و مدیریت.
خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه ‌امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام ‌خمینی، ج14، چاپ ‌پنجم.
دارابی، علی (1375). جامعه‌ روحانیت ‌مبارز‌ تهران‌ و نقش ‌آن ‌در تحولات ‌نظام‌ سیاسی‌ جمهوری ‌اسلامی‌ ایران. پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد علوم ‌سیاسی. دانشگاه‌ تهران.
درویشی سه‌تلانی، فرهاد (1385). سیره‌ عملی امام ‌خمینی در اداره‌ امور کشور ۱۳۶۸-۱۳۵۷. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌ خمینی.
دورکیم، امیل (1383). صور بنیانی حیات دینی. ترجمه باقر پرهام. تهران: نشر مرکز.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا. دانشگاه ‌تهران.
زوهر، دانا؛ مارشال، آی‌.‌ان. (1397). سرمایه‌ معنوی؛ ثروتی که می‌توان با آن زیست «هوش‌معنوی، سرمایه‌ معنوی». ترجمه مرضیه و زهرا ‌فاطمی. تهران: ماهواره.
‌سپیدنامه، بهروز (1390). چرخش ایدئولوژی. ایلام: برگ‌آذین.
سروش، عبدالکریم (1370). تقلید و تحقیق در سلوک دانشجویی. کیان، شماره1.
سروش، عبدالکریم (1372). ایدئولوژی‌زدایی از دین. کیان، شماره14.
سروش، عبدالکریم (1374). قبض و بسط تئوریک شریعت، نظریه تکامل معرفت دینی. تهران: صراط، چاپ چهارم.
سروش، عبدالکریم (1376). تکثرگرایی و پلورالیسم دینی(صراط‌های مستقیم). کیان، شماره 36.
ضابط‌پور، غلامرضا (1380). علل ناپایداری احزاب سیاسی در ایران معاصر. پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد. دانشگاه باقرالعلوم(ع).
‌طباطبایی، سید محمدحسین (1370). المیزان. ترجمه محمدتقی مصباح یزدی. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، چاپ پنجم، ج2.
ظریفی‌نیا، حمیدرضا؛ تاجزاده، سید مصطفی (1378). کالبدشکافی جناح‌های سیاسی ایران ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۸. تهران: آزادی اندیشه.
عمید، حسن (1390). فرهنگ فارسی عمید. امیرکبیر، چاپ سی و هشتم.
فیرحی، داوود (1396). فقه و حکمرانی حزبی. تهران: نشر نی.
کرمی‌پور، الله‌کرم (1388). پیتر برگر و جامعه‌شناسی ‌دین. هفت‌ آسمان، 11(42): ص163-142.
کنوبلاخ، هوبرت (1390). مبانی جامعه‌شناسی معرفت. ترجمه‌ کرامت‌اله‌ راسخ. تهران: نشر نی.
ماکیاولى، نیکولو (1371). گفتارها. ترجمه محمدحسن لطفى. تهران: خوارزمى.
مرتجی، حجّت؛ زیباکلام، صادق (1378). جناح‌های ‌سیاسی در ایران امروز. تهران: نقش و نگار، چاپ ‌دوم.
مطهری، مرتضی (1368). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج2.
معین، محمد (1362). فرهنگ‌ معین. تهران: امیرکبیر، چاپ پنجم.
ملکیان، مصطفی (1379). آیا ایدئولوژیک شدن دین ممکن و مطلوب است؟ بازتاب اندیشه، شماره 8.
منتسکیو (1362). روح القوانین. ترجمه و نگارش على‌اکبر مهتدى. تهران: امیرکبیر.
موسوی بجنوردی، سید محمدکاظم (1394). حزب رنگ و بوی حکومتی پیدا کرده‌ بود؛ از تجربه‌ حزب‌ جمهوری ‌اسلامی ‌ایران تا دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. چشم‌انداز ایران، شماره 93.
ناظری، محمدرضا (1382). شناسنامه احزاب ‌سیاسی ایران. قم: انتشارات پارسایان.
هاشمی ‌رفسنجانی، اکبر (۱۳۷۸الف). کارنامه و خاطرات؛ عبور از بحران. تهران: دفتر نشر معارف‌ انقلاب.
هاشمی ‌رفسنجانی، اکبر (۱۳۷۸ب). تحزب و حزب‌ جمهوری ‌اسلامی از نگاه آیت‌الله ‌هاشمی‌ رفسنجانی. یاد، شماره 53-56.
Berger, P. & Robert, W.H. (2004). Spiritual capital in comparative perspective. Institute for the study of economic culture, Institute on Religion and World Affairs, Boston University.
Best, R. (2008). In defense of the concept of ‘Spiritual Education’: A reply to Roger Marples. International Journal of Children’s Spirituality, 13(4): p. 321-329.
Best, R. (2014). Spirituality, Faith and Education: Some Reflections from a UK Perspective. In: Global perspectives on spirituality and education, J. Watson, M. de. Souza & A. Trousdale (ED.). New York: Routledge.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
Malloch, T.R. (2010). Spiritual capital and practical wisdom. Journal of management Development, 29(7-8): p. 755–759.
Manheim, K. (1954). Ideology and Utopia. London Routledge & Kegan Paul.
Palmer, P.J. (1983). To Know as We Are Known: Education as a Spiritual Journey Paperback. San Francisco: Harper & Row.
Wright, A. (2000). Spirituality & Education. London & New York: Routledge-Falmer.