سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

نقش رویکرد سیاسی امام خمینی در ارتقاء «شیوه اجتهاد حوزوی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه تاریخ تحولات معاصر و تمدن اسلامی، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
در بینش و رویکرد سیاسی امام خمینی عناصری وجود دارد که در دو سطح «موضوع‌شناسی» و «حکم‌شناسی»، شیوه اجتهادی حوزه‌های علمیه را تعمیق بخشیده است. پرسش پژوهش حاضر این است که مولفه‌های رویکرد سیاسی امام خمینی که بر «روش اجتهادی مصطلح» تاثیر داشته است، کدامند؟ این پژوهش با روش تحلیلی- مقایسه‌ای و نگرش درجه دومی به روش اجتهاد، تلاش می‌نماید تا چگونگی ارتباط اندیشه سیاسی ایشان بر «سبک اجتهاد پویا» را کالبدشکافی کرده و پیامدهای آن را در مقایسه با «اجتهاد صاحب جواهری»، مورد تأمل قرار دهد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که، «عمل و تکالیف سیاسی» که از تفسیر «موضوعات» و «نصوص»، و از مجرای «روش اجتهاد» استخراج می‌شوند، در دو سطح نصوص و موضوعات احکام، دستخوش تغییر رویکردی شده است. رویکرد اجتماعی، حکومتی و نظام‌وار امام خمینی موجب شد تا موضوع‌شناسی و نص‌شناسی فقهی از دایره فردی، انتزاعی و ایستا فراتر رفته، و به عرصه عمل سیاسی- اجتماعی و حکومتی متحول شده، و نهایتاً سبک اجتهادی حوزه‌های علمیه را از حالت «ایستا» به «پویا» ارتقاء دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Imam Khomeini's Political Approach in Enhancing the "Seminary Method of Ijtihad"

نویسنده English

Gholamhasan Moghimi
Assistant Professor, Department of Contemporary History and Islamic Civilization, Higher Education Complex of History, Sira, and Islamic Civilization, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده English

Within Imam Khomeini's political perspective and approach, some elements have deepened the method of ijtihad (jurisprudential reasoning) in seminaries at two levels: "subject comprehension" and "ruling comprehension." This research aims to identify the components of Imam Khomeini's political approach that have influenced the "conventional method of ijtihad." Utilizing an analytical-comparative method and a second-order perspective on the method of ijtihad, this study endeavors to dissect how his political thought relates to a "dynamic style of ijtihad" and to reflect on its consequences compared to the "Jawahiri method of ijtihad." The findings of the research indicate that the "political actions and duties," derived from the interpretation of "subjects" and "texts" through the "method of ijtihad," have undergone a shift in approach at the levels of texts and subjects of rulings. Imam Khomeini's social, governmental, and systematic approach led to a transformation in the understanding of subjects and texts from an individual, abstract, and static sphere to the realm of political-social and governmental action. Ultimately, this shift elevated the ijtihad method in seminaries from a "static" state to a "dynamic" one.

کلیدواژه‌ها English

Political Approach
Imam Khomeini
Conventional Method of Ijtihad
Dynamic Ijtihad Method
Seminary
Subject Comprehension
Ruling Comprehension
Jurisprudence
قرآن کریم.
ابن منظور (1408ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2، 7، 15.
تقوی اشتهاردی، حسین (1376). تنقیح الاصول، تقریر ابحاث الاستاذ الاعظم روح‌الله الموسوی الامام الخمینی. تهران: مؤسسه تنظم و نشر آثار امام خمینی، ج2.
جناتی، محمدابراهیم (14/10/1372). نقش زمان و مکان در اجتهاد. کیهان، شماره 14958.
جوادی آملی، عبدالله (1375). فلسفه حقوق بشر. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1381). نسبت دین و دنیا: بررسی و نقد نظریه سکولاریسم. قم: مرکز نشر اسراء.
حرّ عاملی (1414ق). وسایل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع)، ج27.
حسنی، ابوالحسن (1388). تعلق خطابات شرعی سیاسی به مکلف سیاسی براساس نظریه خطابات قانونی امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 19.
حقیقت، سید صادق (1391). فقه سیاسی و نظریه دولت. شیعه‌شناسی، شماره 38.
خمینی، سید روح‌الله (1361). صحیفه نور. تهران: مرکز اسناد و مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ج20-21، 17، 15، 4.
خمینی، سید روح‌الله (1376). رساله فی الاجتهاد و التقلید. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1379 الف). تحریر الوسیله. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله (1379ب). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج2.
خمینی، سید روح‌الله (1379ج). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج21، 2، 11.
خمینی، سید روح‌الله (1385). الرسائل. قم: اسماعیلیان، ج2.
خمینی، سید روح‌الله (1410ق). کتاب الطهاره. قم: اسماعیلیان، ج13.
خمینی، سید روح‌الله (1421ق). کتاب الطهاره. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خوانساری، محمد (1369). منطق صوری. تهران: آگاه، ج2.
دهخدا، علی‌اکبر (1385). فرهنگ متوسط دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، ج2.
زبیدی، مرتضی (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر، ج9.
ساعدی، جعفر (1388). نظریه خطاب قانونی. فقه اهل البیت(ع)، شماره 26.
سبحانی، جعفر (1381). تهذیب الاصول (تقریرات اصول امام خمینی). تهران: نشر آثار امام خمینی، ج3.
صدر، محمدباقر (1406ق). دروس فی علم الاصول. بیروت: دارالکتاب اللبنانی، چاپ دوم، ج1.
صدری افشار، غلامحسین؛ حکمی، نسرین؛ حکمی، نسترن (1382). فرهنگ معاصر فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.
ضیایی‌فر، سعید (1385). پیش‌درآمدی بر مکتب‌شناسی فقهی. قم: بوستان کتاب.
عمید، حسن (1369). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر، ج7.
فرحناک، علیرضا (1390). موضوع‌شناسی در فقه. قم: بوستان کتاب.
فرهنگ‌نامه اصول فقه. قم: پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی،1389.
فوزی، یحیی (1384). اندیشه سیاسی امام خمینی. قم: نشر معارف.
فیرحی، داود (6/12/1390). روش‌شناسی فقه حکومت در دوران معاصر شیعه (1). مؤسسه پژوهشی فرهنگی فهیم.
کشی، محمد بن عمر (1382). رجال کشی (اختیار معرفة الرجال). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج1.
کلینی، محمد بن یعقوب (1390). اصول کافی. قم: موعود اسلام، ج1.
کوزر، لوئیس؛ روزنبرگ، برنارد (1385). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران: نشر نی.
مارش، دیوید؛ استوکر، جری (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مرتضوی لنگرودی، محمدحسن (1376). جواهر الاصول (تقریرات اصول امام خمینی). تهران: نشر آثار امام خمینی، ج4.
مشکینی، علی (1413ق). اصطلاحات اصول. قم: دارالهادی.
مظفر، محمدرضا (1377). المنطق. قم: اسماعیلیان.
مظفر، محمدرضا (1415ق). اصول الفقه. قم: نشر حوزه علمیه قم، ج2.
مظفری، آیت (1387). چرایی نگاه متضاد به رابطه دین و سیاست نزد عبدالرازق مصری و امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 15.
معلوف، لوییس (1362ق). المنجد فی اللغة. بیروت: دارالمشرق.
معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر، چاپ چهارم، ج4.
مقیمی، ابوالقاسم (1387). نظریه الخطابات القانونیه. فقه اهل البیت(ع)، 3(42).
موسیقی در اندیشه امام خمینی (20/07/1392). قابل دسترس در:                              yun.ir/e7gfdf
میراحمدی، منصور (1387). سکولاریسم اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و اندیشه اسلامی.
میرباقری (9/12/1391). درس خارج، مبانی فقه حکومتی (درس ششم). سایت فرهنگستان علوم اسلامی قم.
هدوی، اصغر (1391). موضوع‌شناسی ربا در پدیده‌ای به نام بانک، با استفاده از رویکرد سیستمی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
وثوقی، منصور؛ نیک خلق، علی‌اکبر (1377). مبانی جامعه‌شناسی. تهران: خردمند.
ولایی، عیسی (1380). فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول. تهران: نشر نی.