سیاست متعالیه

سیاست متعالیه

صورت‌بندی تاریخ ادوار کلام سیاسی در دوره جمهوری اسلامی (با تاکید بر حوزه علمیه قم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری، گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر صورت‌بندی تاریخ ادوار کلام سیاسی در دوره جمهوری اسلامی با تاکید بر حوزه علمیه قم است. پژوهش بر این فرضیه استوار است که ادوار تاریخی کلام سیاسی، ذیل تاریخ عمومی دانش کلام قابل رصد است که در کل چهار دوره عام با زیر دوره‌های احتمالی دوره 1301 (تأسیس حوزه علمیه قم) تا 1360، دوره 1360 تا 1368، دوره 1368 تا 1384، دوره 1384 تاکنون را می‌توان برشمرد که در دوره معاصر به شدت تحت تاثیر تحولات ذهنی و عینی مرتبط با ظهور مدرنیته است و جمهوری اسلامی از بدو تأسیس تاکنون، هم به صورت کنشی و هم واکنشی نقش محوری در تحولات کلامی سیاسی دارد. سیر تطور و مقایسه ادوار را در دو حوزه می‌توان پی گرفت. سیر تطور موضوعات مورد مناقشه، و سیر تطور جریان‌های سیاسی در نسبت با موضوعات مورد مناقشه. در سیر تطور موضوعات مورد مناقشه، در برخی موارد موضوعاتی در هر چهار دوره مورد نظر پژوهش همچنان مورد مناقشه و بحث کلامی هستند. مانند نقش مردم در مشروعیت حکومت یا بحث ولایت فقیه، که در هر چهار دوره مطرح می‌باشند. برخی در سه دوره مطرح هستند، مانند آزادی در اسلام که در دوره‌های اول، سوم و چهارم مورد بحت است. برخی نیز در یک یا دو دوره مورد مناقشه و معرکه آراست، مانند بحث حقوق بشر که در یک دوره مورد توجه ویژه است؛ البته در دوره پسین نیز مورد توجه است، اما شدتی ندارد. ابعاد سیاسی توحید نیز تنها در دوره تأسیس، ادبیات خاص خود را دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Structuring the History of Eras of Political Theology in the Period of the Islamic Republic (With Emphasis on the Qom Seminary)

نویسنده English

Ali Aqajani
PhD, Department of Political Science, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
چکیده English

The present study aims to structure the history of the eras of political theology in the period of the Islamic Republic, with an emphasis on the Qom Seminary. The research is based on the hypothesis that the historical periods of political theology can be observed within the general history of theological knowledge, divided into four main periods with possible sub-periods: from 1922 (the establishment of the Qom Seminary) to 1981, from 1981 to 1989, from 1989 to 2005, and from 2005 to the present. In the contemporary era, these periods have been heavily influenced by both subjective and objective transformations associated with the emergence of modernity. Since its inception, the Islamic Republic has played a pivotal role in political theological transformations, both actively and reactively. The evolution and comparison of these periods can be traced in two domains: the evolution of contested subjects and the evolution of political movements in relation to these contested subjects. In the evolution of contested subjects, certain topics have remained under discussion and theological debate across all four periods examined in the research, such as the role of the people in the legitimacy of government and the concept of the Guardianship of the Islamic Jurist (Velayat-e Faqih). Some subjects have been prominent in three periods, like the notion of freedom in Islam, which is discussed in the first, third, and fourth periods. Other topics have been contested in one or two periods, such as human rights, which received special attention in one period, although it is also noted in the subsequent period without the same intensity. The political dimensions of monotheism have unique literature primarily in the foundational period.

کلیدواژه‌ها English

Shia Political Theology
Qom Seminary
Islamic Theology
Principlists
Reformists
Legitimacy
Democracy
Justice
آذری قمی، احمد (1364). احکام مالیات. نور علم، شماره 11.
آذری قمی، احمد (1364). خط امام و ویژگی‌های آن. تهران: بنیاد فرهنگی باقرالعلوم.
اشتراوس، لئو (1373). فلسفه سیاسى چیست؟ ترجمه فرهنگ رجایى. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى.
بازرگان، مهدی (1341). مرز میان دین و سیاست. تهران: شرکت سهامی انتشار.
بانگ رحیل. حوزه، 1367، 5(28)، ص3-24.
بهروزلک، غلامرضا (1383 الف). کلام سیاسی شیعه. شیعه‌شناسی، شماره 5.
بهروزلک، غلامرضا (1382). چیستى کلام سیاسى. قبسات، شماره 28.
بهروزلک، غلامرضا (1383 ب). روش‌شناسی کلام سیاسی. علوم سیاسی، شماره 28.
بهشتی، سید محمد (1390). ولایت، رهبری، روحانیت. تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشه‌هاى شهید آیت‌الله دکتر بهشتى.
پیمان، حبیب‌الله (1381)، ﻣﺮدم‌ﺳﺎﻻری از ﻣﻨﻈﺮ ارزش‌ﻫﺎی دﻳﻨﻲ. آﻓﺘﺎب، 3(22)، ص28-29.
پیمان، حبیب‌الله (1384). سکولاریتۀ دینی. چشم‌انداز ایران، شماره 33.
پیمان، حبیب‌الله (اسفند 1379). بررسی و نقد مبانی اندیشه سیاسی شیعه: تمایز امامت از امارت. قابل دسترس در:
www.habibollahpeyman.com
جبرئیلی، محمدصفر (1386). سیر تطور کلام شیعه: از عصر غیبت تا خواجه نصیرالدین طوسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جعفری، محمد (1388). مکاتبات محمد جعفری با آیت‌الله منتظری (از 6 شهریور تا 20 آذر 88). قابل دسترس در:
https://mohammadjafarim.com/wp-content/uploads/2018/02/Mokatebat-Jafari2Montazeri060688ta201088-V4-030110-Ba-Asle-Asnad.pdf
جوادی آملی، عبدالله (1385). ولایت فقیه. قم: نشر اسراء.
حائری یزدی، مهدی (1995م). حکمت و حکومت. لندن: شادی.
خسروپناه، عبدالحسین (1382). انتظارات بشر از دین. تهران: مؤسسه فرهنگى دانش و اندیشه معاصر.
خمینی، سید روح‌الله (1368). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج20، 15.
سبحانی، محمدتقی (1390). بررسی ادوار مختلف در میراث کلامی شیعه. کتاب ماه دین، شماره 163
سبحانی، محمدتقی (1387). کلام شیعی، ماهیت، تحولات و چالش‌ها. اخبار شیعیان، شماره 38.
شریعتی، علی (1375). مجموعه آثار. تهران: سهامی انتشار، چاپ دوم، ج5.
فنایی، ابوالقاسم (6/4/1391). راهی برای انتخاب الگوی توسعه مطلوب. روزنامۀ خراسان، شمارۀ 15181، ص53-44.
کاشفی، محمدرضا (1387). کلام شیعه ماهیت، مختصات و منابع. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کدیور، محسن (23/10/1377). مرزهای آزادی از منظر دین. عصر ما، شماره 112.
کدیور، محسن (3/9/1381). ولایت فقیه و دموکراسی. در سی و ششمین کنفرانس سالانه انجمن مطالعات خاورمیانه - واشنگتن
مجتهد شبستری، محمد (1383). تأملاتی در قرائت انسانی از دین. تهران: طرح نو.
مصاحبه با آیت‌الله شریعتمداری. روزنامه اطلاعات، 20 آذر 1358، ص2.
مصاحبه مطبوعاتی آیت‌الله شریعتمداری. روزنامۀ اطلاعات، ۲۲/۸/ ۱۳۵۸.
مصباح یزدی، محمدتقی (1/7/1395). بیانات در دیدار با مدیران مدارس علمیه استان خوزستان. قابل دسترس در:
https://mesbahyazdi.ir/node/7131/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%D8%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D8%AC%D9%84%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85
مصباح یزدی، محمدتقی (1388). اندیشه سیاسی اسلام. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم، ج1.
مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار. تهران: صدرا، ج 2، 4.
ملکیان، مصطفی (27/7/1379). حاکمیت دینی..، نواندیشان دینی، جنبش اصلاح‌طلبی. روزنامه ایران.
ملکیان، مصطفی (8/2/1384). صورت مکتوب نشست «حکومت دینی و سکولاریزم». دفتر تبلیغات اسلامی. قابل دسترس در:
https://www.youtube.com/watch?v=jGa-D4sgcIw
ملکیان، مصطفی؛ خسروپناه، عبدالحسین (10/3/1394). میزگرد «دین در جهان معاصر». روزنامه اعتماد، شماره 3257، ص8.
منتظری، حسینعلی (1367). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم‌: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه و دارالفکر، ج1.
نهضت آزادی ایران (1367). تفصیل و تحلیل ولایت مطلقه فقیه. تهران: نهضت آزادی ایران.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (30/10/1362). خطبه‌های نمازجمعه تهران. قابل دسترس در:
https://rafsanjani.ir/records/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2